D66 en CDA leveren veel zetels in bij de eerste zetelpeiling van EenVandaag en Verian sinds de presentatie van het nieuwe kabinet. D66 komt uit op 22 zetels, het CDA op 14. Geert Wilders van de PVV reageert dinsdagmiddag direct op de peiling.
Voor D66 betekent de uitslag een symbolische grens: voor het eerst sinds de Tweede Kamerverkiezingen zakt de partij onder de 26 zetels die zij toen behaalde. In de vorige peiling op 27 januari stond de partij van Rob Jetten ook nog op 26 zetels, nu zijn dat er 4 minder.
Teleurstelling over coalitieakkoord raakt D66-kiezers
Onder kiezers die D66 de rug toekeren, overheerst onvrede over het coalitieakkoord en de recente doorrekening van de plannen door het Centraal Planbureau. Vooral de verdeling van de lasten ligt gevoelig.
Een voormalige D66-stemmer zegt teleurgesteld te zijn over “de belastingverhogingen voor de lage- en middeninkomens en de bezuinigingen op de zorg en sociale zekerheid in het regeerakkoord”.
Daarnaast klinkt kritiek dat D66 te veel heeft toegegeven in de onderhandelingen. Een trouwe kiezer verwoordt het als volgt: “Ik zit al mijn hele leven op D66. Nu denk ik dat het toch verstandiger is om linkser te stemmen om het kabinet ook naar links te bewegen. De VVD heeft te veel cadeau gekregen.”
Ook CDA-kiezers kritisch op economische koers
Bij het CDA is het beeld vergelijkbaar. Vertrokken kiezers uiten vooral zorgen over de economische plannen en de gevolgen voor lagere en middeninkomens.
“Beloftes die gedaan zijn, blijken beloftes die niet worden ingelost. De gewone man gaat er op achteruit. Zowel op belastingen als op zorg. Vermogenden worden ontzien”, zegt een CDA-kiezer.
De VVD lijkt minder last te hebben van het sentiment rond het coalitieakkoord. De partij blijft stabiel op 23 zetels. Opvallend is dat VVD-kiezers in eerder onderzoek van EenVandaag aangaven relatief weinig vertrouwen te hebben in het kabinet, maar dat vooralsnog niet vertalen in zetelverlies voor hun eigen partij.
PVV herstelt, SP krabbelt licht op
Waar D66 en CDA terrein verliezen, profiteren vooral de PVV en de SP. De PVV, die in de afgelopen maanden bijna de helft van haar kiezers verloor en vorige maand nog op 18 zetels stond, stijgt nu naar 21 zetels. Daarmee staat de partij vrijwel gelijk met D66 en de VVD.
Ook de SP laat een voorzichtig herstel zien. De partij komt in deze peiling uit op 5 zetels, een kleine plus na een langere periode van electorale neergang.
GroenLinks-PvdA staat op 22 zetels en blijft daarmee stabiel. Andere partijen laten eveneens weinig beweging zien.
Versnipperd speelveld met kleine ‘grote’ partijen
De nieuwste peiling schetst een opvallend beeld van de politieke verhoudingen. Vier partijen – VVD, D66, GroenLinks-PvdA en PVV – gaan gezamenlijk aan kop, maar blijven steken tussen de 21 en 23 zetels. Grote partijen zijn al langer zeldzaam, maar het is uitzonderlijk dat de grootste partij zo laag scoort.
Achter deze kopgroep volgt een middenmoot van drie partijen – CDA, JA21 en FVD – terwijl daarnaast acht partijen tussen de 2 en 5 zetels noteren. Het politieke landschap blijft daarmee sterk versnipperd.
BBB staat op 3 zetels. Daarbij geldt dat de meeste respondenten de vragenlijst invulden voordat het vertrek van Caroline van der Plas werd aangekondigd, de daaropvolgende escalatie plaatsvond en Mona Keijzer vertrok.
Gemeenteraadsverkiezingen eerste test voor kabinet
De gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart vormen de eerste electorale test voor het kabinet-Jetten. Volgens onderzoek van EenVandaag zegt 52 procent van de kiezers dat de landelijke politiek een (redelijk) grote rol zal spelen in hun stemkeuze.
Die landelijke invloed werkt vooral negatief uit voor het kabinet. Kiezers die in maart op PVV, FVD of JA21 willen stemmen, geven vaak aan dat hun keuze een protest is tegen het nieuwe kabinet. Relatief weinig mensen zeggen hun lokale stem te gebruiken om expliciet steun uit te spreken voor het kabinet.
Wilders reageert op winst PVV
PVV-leider Geert Wilders reageert op X verheugd op de stijging van zijn partij in de peiling. “Fantastisch de weg omhoog is er weer: PVV + 3 zetels! ❤️”, schrijft hij.