Het volledige coalitieakkoord is bekend. Wie zijn baan verliest, kan straks nog maar één jaar een WW-uitkering ontvangen. Bij arbeidsongeschiktheid gaat de uitkering omlaag en de AOW-leeftijd stijgt sneller dan nu het geval is. Dat zijn enkele kernpunten uit het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA. Het nieuwe kabinet wil fors investeren in defensie en onderwijs, maar de financiële gevolgen daarvan komen grotendeels terecht bij burgers.
Uitkeringen
De WW wordt ingekort tot maximaal twaalf maanden. Op dit moment kunnen werklozen nog tot twee jaar een uitkering krijgen. De coalitie wil het maandbedrag wel iets verhogen, al is nog niet duidelijk met hoeveel. Tegelijk moeten werknemers langer gewerkt hebben om WW-rechten op te bouwen. Deze maatregel moet 1,3 miljard euro opleveren.
De AOW-leeftijd gaat sneller omhoog. Voor elk jaar dat de levensverwachting stijgt, wordt de AOW-leeftijd met een volledig jaar verhoogd. Nu is dat nog acht maanden. Dat levert de schatkist 2,7 miljard euro op.
Wie arbeidsongeschikt raakt, krijgt te maken met lagere uitkeringen. Het maximum gaat met 20 procent omlaag. Daarnaast verdwijnt voor nieuwe gevallen de hogere IVA-uitkering voor volledig en duurzaam arbeidsongeschikten. De besparing bedraagt 2,3 miljard euro.
Gezondheidszorg
Het eigen risico in de zorg stijgt met 75 euro naar 460 euro. Daar staat tegenover dat verzekerden nooit meer dan 150 euro in één keer hoeven te betalen. Gemeenten krijgen 350 miljoen euro om chronisch zieken te ondersteunen die hun zorgkosten niet kunnen dragen. In 2030 moet dit pakket bijna 4,8 miljard euro besparen.
Het kabinet wil kritischer zijn bij het toelaten van medicijnen tot het basispakket, goed voor 150 miljoen euro aan besparingen. Vanaf 2030 wordt bijna 2 miljard euro bezuinigd op de ouderenzorg, wat betekent dat verpleeghuisbewoners meer gaan betalen en er wordt gekort op huishoudelijke hulp. Ook komt er een eigen bijdrage in de wijkverpleging.
Tegelijkertijd wordt ingezet op preventie en welzijn. Vanaf 2028 komt hiervoor jaarlijks 35 miljoen euro beschikbaar, plus 50 miljoen extra per jaar voor sport.
Woningnood
Verhuurregels en belastingen voor verhuurders worden versoepeld, al is nog niet uitgewerkt hoe. De Wet betaalbare huur wordt herzien. Bezwaar maken tegen woningbouwprojecten wordt lastiger en gemeenten krijgen minder ruimte om kopers te verplichten zelf in hun woning te gaan wonen.
Asiel
Het kabinet voert de asielwetten van PVV’er Faber volledig uit, mits deze door de Eerste Kamer worden aangenomen. Bij een plotselinge piek in aanvragen kan tijdelijk een stop worden ingesteld op gezinshereniging van oorlogsvluchtelingen.
Noodopvang in hotels en cruiseschepen maakt plaats voor reguliere asielzoekerscentra. Gemeenten mogen weer zelf bepalen of statushouders voorrang krijgen bij sociale huur, totdat er voldoende woningen beschikbaar zijn.
Overlastgevende asielzoekers worden strenger aangepakt, met snellere reisverboden en opvanglocaties met minder vrijheden. Naast werk en taalles wordt ingezet op dagbesteding en therapie. De samenwerking met Oeganda over terugkeerhubs wordt voorlopig stopgezet.
Onderwijs
Het kabinet investeert in de ‘rijke schooldag’, met voor- en naschoolse activiteiten zoals muziekles. Ook komen er bredere brugklassen. Een staatscommissie onderzoekt waarom kinderen steeds slechter lezen, schrijven en rekenen.
Universiteiten en hogescholen krijgen meer ruimte om internationaal talent aan te trekken. De uitwonende beurs voor studenten gaat omhoog en er komt een wettelijk verplichte stagevergoeding. Leerlingen in het basis- en voortgezet onderwijs krijgen gratis schoolfruit.
Veiligheid
Het demonstratierecht kan worden beperkt bij ernstige verstoring van de openbare orde. Voetbalclubs riskeren boetes als hooligans politie-inzet vereisen in het stadion.
De politie krijgt de bevoegdheid om bij lichte overtredingen en sommige strafbare feiten zelf boetes op te leggen. Voor de overvolle gevangenissen wordt 100 miljoen euro extra uitgetrokken, al is dat slechts een kwart van het benodigde bedrag.
Daarnaast komt er een Nederlandse variant van Clare’s Law, waarmee vrouwen bij vermoedens van huiselijk geweld informatie over hun partner kunnen opvragen bij de politie.
Belastingen
De hypotheekrenteaftrek blijft bestaan. De btw op snijbloemen stijgt van 9 naar 21 procent. Er komt een suikertaks voor producenten en de benzineaccijnzen worden vanaf 2027 weer volledig geïndexeerd.
Het aantal heffingskortingen wordt verminderd, al is nog niet duidelijk welke verdwijnen. Kinderbijslag en kindgebonden budget worden samengevoegd tot hogere vaste bedragen per kind.
Verkeer
Er komt een aparte voertuigcategorie voor fatbikes, waardoor een helmplicht en minimumleeftijd mogelijk worden. De coalitie wil 17 gepauzeerde infrastructuurprojecten hervatten.
Lelystad Airport gaat open voor zowel F35’s als burgerluchtvaart, met aanvankelijk 10.000 vluchten. Schiphol blijft beperkt tot 478.000 vliegbewegingen per jaar, met extra aandacht voor geluidsoverlast en een mogelijke nachtsluiting.
Stikstof
Voor het stikstofprobleem wordt 20 miljard euro uitgetrokken. Dat geld gaat naar het opkopen of aanpassen van bedrijven nabij natuurgebieden en naar boeren die vrijwillig stoppen.
In 2030 volgt een evaluatie; als de aanpak onvoldoende werkt, komen extra maatregelen. In 2035 moet het probleem zijn opgelost, anders dreigt gedwongen krimp van de veestapel. De aanpak richt zich eerst op kwetsbare Natura 2000-gebieden, te beginnen bij de Veluwe en De Peel. Ook komt er een norm voor grondgebondenheid, die het aantal dieren per hectare begrenst.