Het nieuwe coalitieakkoord is nog maar net gepresenteerd of het leidt al tot forse kritiek, vooral onder mensen met een uitkering. De plannen van het minderheidskabinet bevatten ingrijpende veranderingen in sociale zekerheid, zorg en wonen, met duidelijke gevolgen voor uitkeringsgerechtigden en lage inkomens.
Korter recht op WW en hogere AOW-leeftijd
Wie zijn baan verliest, heeft straks nog maar één jaar recht op een WW-uitkering. Dat is fors minder dan de huidige maximale termijn van twee jaar.
Daarnaast wordt de AOW-leeftijd vanaf 2033 gekoppeld aan de levensverwachting.
Het gevolg: mensen zullen langer moeten doorwerken voordat ze AOW ontvangen. Hiermee denkt het kabinet 2,7 miljard euro te kunnen besparen.
De uitkeringen bij arbeidsongeschiktheid gaan ook omlaag. De maximale uitkering wordt 20 procent lager, en de hogere IVA-uitkering voor volledig arbeidsongeschikten verdwijnt voor nieuwe gevallen.
Zwaardere lasten en minder dekking in de zorg
De zorg wordt duurder. Het eigen risico stijgt per 2027 naar 460 euro, met een maximum van 150 euro per behandeling om extreme kosten te beperken. Tegelijk verdwijnen huishoudelijke hulp uit de basisverzekering (vanaf 2029) en komt er een eigen bijdrage voor wijkverpleging.
Het basispakket wordt versoberd. Vrij verkrijgbare medicijnen worden niet langer vergoed en op geneesmiddelen wordt 150 miljoen euro bespaard. Wel investeert het kabinet in ziektepreventie, met onder meer 35 miljoen euro voor vaccinatie en een suikertaks op frisdranken. De minimumleeftijd voor het kopen van sigaretten en het werken in de seksindustrie stijgt naar 21 jaar.
Hervorming toeslagen en bijna gratis kinderopvang
Het toeslagenstelsel gaat op de schop. Kinderbijslag en kindgebonden budget worden samengevoegd tot één bedrag per kind. Daarbij komt extra geld om terugvorderingen te voorkomen. Voor werkende ouders komt er bijna gratis kinderopvang via directe betaling aan opvanglocaties.
De nasleep van de toeslagenaffaire krijgt blijvende aandacht met een eigen staatssecretaris die de hersteloperatie moet voortzetten.
Strenger asielbeleid en spreiding blijft
Bij hoge instroom komt er een tijdelijke stop op asielprocedures, inclusief een verbod op nareis voor mensen met subsidiaire bescherming, behalve in uitzonderlijke situaties. De spreidingswet blijft bestaan om een eerlijke verdeling van asielzoekers over gemeenten te waarborgen.
Een Europese samenwerking moet leiden tot meer opvang buiten Europa. Nederland neemt geen extra vluchtelingen over van andere landen, maar draagt wel financieel bij zolang de eigen opvang tekortschiet.
Woningmarkt: versoepeling regels en sociale huur onder druk
Wonen is topprioriteit. De hypotheekrenteaftrek blijft bestaan en de overdrachtsbelasting voor investeerders daalt naar 7 procent. Regels voor woningbouw worden versoepeld, met nadruk op betaalbare koop- en huurwoningen. Gemeenten krijgen meer ruimte om huizen te splitsen of op te toppen en permanente bewoning van vakantieparken wordt toegestaan.
Sociale huur wordt strenger gereguleerd. Er komt een vermogenstoets en een jaarlijkse inkomenscheck. Corporaties mogen makkelijker sociale huurwoningen verkopen om nieuwbouw te financieren.
Kabinet zoekt steun per voorstel
Omdat het minderheidskabinet slechts 66 zetels heeft, zal het voor elk wetsvoorstel op zoek moeten naar steun bij andere partijen. Dat belooft een ingewikkeld politiek traject te worden.
De kabinetsformatie na de verkiezingen van oktober 2025 verliep opvallend snel. Na een korte verkenning door Wouter Koolmees (D66) namen Sybrand Buma (CDA) en Hans Wijers (D66) het over als informateurs.
Wijers stapte vroegtijdig op. De uiteindelijke onderhandelingen, onder leiding van Rianne Letschert, duurden 94 dagen en resulteerden in een akkoord dat in de nacht van 28 op 29 januari werd gesloten.
Veel details lekten voortijdig uit, waaronder het verhoogde eigen risico en de bezuinigingen op zorg en uitkeringen. De discussie over dit akkoord is daarmee nog maar net begonnen.