Het bezoek van Bart van den Brink (CDA) aan Nieuwsuur heeft vrijdagavond talloze boze reacties opgeleverd van kijkers. De minister van asiel in het minderheidskabinet-Jetten kwam met een vlijmscherp dreigement dat enorm slecht valt.
Van den Brink dreigt gemeente te dwingen om opvangplekken voor asielzoekers te realiseren. Volgens de minister is die mogelijkheid vastgelegd in de wet en maakt die onderdeel uit van zijn verantwoordelijkheid. Kijkers reageren massaal op het interview.
Een groot deel van de gemeenten voldoet momenteel niet aan de afspraken uit de spreidingswet, die de verdeling van asielzoekers over het land regelt. Meer dan honderd gemeenten bieden op dit moment helemaal geen opvang.
Tweede brief en toezicht als volgende stap
Van den Brink stuurde deze week opnieuw een brief naar alle gemeenten, de tweede in korte tijd. Daarin waarschuwt hij dat gemeenten die onvoldoende voortgang boeken, onder toezicht van het ministerie kunnen worden geplaatst.
De brief volgt op een eerdere oproep van vorige maand, waarin de minister zijn opdracht uiteenzette. In de nieuwe brief vraagt hij gemeenten die achterblijven om uitleg. “Ik heb aan alle gemeenten laten weten hoe ze ervoor staan. En ik heb aan al die gemeenten gevraagd die tot nu toe te weinig leverden: informeer ons over waarom dat is.”
Deze stap maakt deel uit van de zogenoemde interventieladder uit de spreidingswet. Afhankelijk van de reacties van gemeenten bepaalt het ministerie het vervolg.
Tekort aan opvangplekken loopt snel op
De druk op gemeenten neemt toe door het groeiende tekort aan opvangcapaciteit. Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) kampt op korte termijn met een tekort van circa 4500 plekken. Dat aantal kan tegen het einde van de zomer oplopen tot bijna 8000.
Daarnaast moeten er de komende anderhalf jaar nog eens ongeveer 38.000 nieuwe opvangplekken worden gerealiseerd, onder meer doordat bestaande locaties sluiten.
Dwang als uiterste middel
Als gemeenten blijven weigeren opvang te regelen, kan de minister overgaan tot verdere stappen. Bij ‘actief toezicht’ komt een gemeente onder directe controle van het ministerie. In het uiterste geval, de zesde stap op de interventieladder, kan de minister zelf locaties aanwijzen. Gemeenten zijn dan verplicht die te accepteren.
Van den Brink erkent dat hij eerder onduidelijk was over de inzet van dwang. “Het is niet iets waar ik naar verlang,” zegt hij, maar hij benadrukt dat de wet hem die mogelijkheid biedt.
Oproep tot samenwerking tussen gemeenten
De minister wijst erop dat gemeenten onderling afspraken kunnen maken om de opvang te verdelen. Zo kan de ene gemeente minder asielzoekers opvangen, terwijl een andere juist meer plekken aanbiedt.
Hij roept gemeenten op om die samenwerking actief op te zoeken. “Ik hoop dat gemeenten die bij hen de ruimte niet zien, met andere gemeenten in hun directe omgeving in overleg treden.”
Volgens Van den Brink wordt het spannend of alle gemeenten hun verantwoordelijkheid nemen, maar hij verwacht dat het merendeel uiteindelijk zal meewerken.
Felle reacties op X: ‘Dit heeft niets meer met democratie te maken’
Een veelgehoorde kritiek is dat de minister ingrijpt zonder voldoende draagvlak. “Is dat nu wat ze met een democratie bedoelen? Verplichten, afdwingen en uiteindelijk door de strot duwen, ook al is er geen maatschappelijk draagvlak?” schrijft een gebruiker.
Een ander stelt: “Gemeenten zeggen geen nee, burgers zeggen nee.”
Ook wordt het besluit door sommigen gezien als een teken van falend beleid op instroom. “Als hij niet net zo voortvarend aan de slag gaat met instroombeperking blijft het draagvlak nihil. De kraan moet dicht in plaats van blijven dweilen,” klinkt het.
De toon is op veel plekken scherp. Zo schrijft een gebruiker: “Dit is vragen om ruzie met de bevolking. Dit zijn dictatoriale trekken en dit heeft niets meer met democratie te maken.”
Een ander noemt de minister een “gevaarlijke gek” en stelt dat hij “afstevent op een keiharde confrontatie”.
Vergelijkingen met dwang en eerdere overheidsmaatregelen keren regelmatig terug. “Dwang en drang, daar is het CDA groot mee geworden,” schrijft iemand.
Een ander trekt een bredere conclusie: “Nederland is een radicale dwangstaat geworden.”
Daarnaast leven zorgen over gevolgen in de samenleving. “We kampen met tekorten op de woningmarkt, in de zorg en op het energienet, maar het signaal naar buiten is: iedereen is welkom,” aldus een reactie. Een ander schrijft: “Duizenden mensen maandelijks binnenlaten terwijl er niet genoeg huizen, zorg en onderwijs zijn, dat kan niet goed gaan.”
Sommige reacties gaan nog verder en voorspellen maatschappelijke onrust. “Hij vraagt om een volksopstand,” stelt een gebruiker. Een ander schrijft: “Dit kabinet zoekt actief de confrontatie met de burger, je kunt het niet ontkennen.”
Tegelijkertijd zijn er ook geluiden die de lijn van de minister verdedigen. Zo stelt een gebruiker: “Een wet zonder handhaving is een loze wet, dus logisch toch? Gemeenten krijgen volop ruimte. Een eerlijke verdeling is het antwoord.”