BRUSSEL – Wat begon als een strategische poging van Europese NAVO-landen om samen met de Verenigde Staten de veiligheid van het Arctisch gebied te waarborgen, is geëindigd in een geopolitieke krachtmeting. Europese bondgenoten stuurden militaire verkenners naar Groenland met het oog op een toekomstige NAVO-missie, maar stuiten op felle tegenstand van president Donald Trump.
Met sancties tegen onder andere Nederland maakt Trump duidelijk dat samenwerking niet op zijn agenda staat. Daarmee torpedeert de Amerikaanse president rechtstreeks het NAVO-plan van secretaris-generaal Mark Rutte, die al dagenlang pleit voor een gezamenlijke aanpak.
Direct na het mislukte overleg tussen de VS, Denemarken en Groenland in Washington, besloten Europese landen daadkracht te tonen. Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Nederland stuurden militaire verkenners naar het eiland. De aankomst van deze troepen, waaronder een Deense Hercules, vond plaats met uitgeschakelde transponders, waardoor de vliegtuigen onzichtbaar waren op de radar.
De missie, door diplomaten bestempeld als opmaat naar een mogelijke NAVO-operatie met de naam Arctic Sentry, is bedoeld om Rusland en China buiten de deur te houden in het strategisch belangrijke Arctisch gebied.
Trump ziet militaire stap als provocatie: sancties volgen
De Amerikaanse president reageerde furieus. Volgens Washington is het sturen van verkenningstroepen een directe ondermijning van de Amerikaanse claim op Groenland. De sancties die daarop volgden troffen onder andere Nederland en Duitsland. De boodschap van Trump is duidelijk: wie zonder hem een NAVO-route uitstippelt, wordt bestraft.
Ook binnen de Republikeinse partij groeit het ongenoegen. Kritiek klinkt dat Trumps reactie vooral in het voordeel is van Rusland en China. “Dit is meer dan dom, en fantastisch voor Poetin en Xi”, luidt het uit eigen kring.
NAVO-chef Rutte zoekt diplomatieke uitweg
NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte blijft ondertussen signalen afgeven dat het bondgenootschap werkt aan een oplossing. Binnen NAVO-kringen in Brussel is de deur voor een gezamenlijke missie nog niet volledig dicht. Ook de Deense regering, die woedend reageerde op de Amerikaanse houding, blijft aandringen op samenwerking binnen het bondgenootschap.
Europese reactie: twee opties
De EU staat nu op een kruispunt: kiezen voor harde sancties richting Washington of de diplomatieke kaart trekken. Zondag komen de ambassadeurs van alle EU-lidstaten bijeen voor spoedoverleg. Verwacht wordt dat de acht door Trump gesanctioneerde landen met een gezamenlijke verklaring zullen komen waarin ze afwijzen “zich te laten chanteren”.
Demissionair minister Dennis van Weel noemt de actie van Trump “chantage” en zegt “zeer ongelukkig” te zijn met het Amerikaanse optreden.
Alle ogen op Davos
Met het World Economic Forum in Davos in aantocht lijkt de diplomatieke route vooralsnog de voorkeur te krijgen. Alle betrokken hoofdrolspelers, waaronder NAVO-chef Rutte, de Deense premier Frederiksen en president Trump zelf, zullen aanwezig zijn. Het thema van het forum, ‘A Spirit of Dialogue’, klinkt wrang, maar biedt mogelijk ook een laatste kans op de-escalatie.
Inmiddels wappert op Groenland de Amerikaanse vlag stevig boven de Pituffik Space Base, bewaakt door de ‘Arctische wolven’. Maar of Groenland militair terrein van NAVO of Amerika wordt, ligt nog open. Europa heeft nog twee opties: terugvechten of praten.