NAVO-chef Mark Rutte heeft opnieuw een diplomatieke escalatie weten te voorkomen. Na dagenlange spanningen tussen de VS en Europa zijn de extra Amerikaanse importheffingen op Nederlandse en andere Europese producten voorlopig van tafel. De aanleiding: Trumps hernieuwde ambitie om Groenland in te lijven en de onrust die dat veroorzaakte op het World Economic Forum (WEF) in Davos.
De Amerikaanse president liet er geen misverstand over bestaan dat hij serieus werk wil maken van een Amerikaanse aanwezigheid in de Arctische regio. “Waar we om vragen, is het eigenaarschap van Groenland. Dat is ook psychologisch belangrijk, want wie wil een gehuurd stuk grond verdedigen?” zei Trump in zijn speech. NAVO-landen vrezen een nieuwe machtsstrijd met Rusland en China, die hun invloed in het gebied snel uitbreiden.
Precies een jaar geleden startte Rutte, toen net aangesteld als NAVO-topman, met een campagne om het debat over Groenland te verbreden naar de veiligheid van het hele Hoge Noorden.
Die inspanning lijkt nu zijn vruchten af te werpen. Trump, die zich aanvankelijk onverzettelijk opstelde, lijkt bereid om te kijken naar een alternatieve oplossing zonder directe confrontatie met Denemarken.
Importheffingen voorlopig van de baan
Rutte lijkt opnieuw zijn reputatie als ‘Trump-fluisteraar’ waar te maken. Na zijn ontmoeting met de Amerikaanse president zijn de aangekondigde extra importheffingen voor Nederland en andere Europese landen voorlopig van tafel. Trump verklaarde daarna zijn hoop te vestigen op een “toekomstige overeenkomst” rond Groenland en de bredere Arctische regio.
De opluchting in Brussel is groot. De spanningen tussen de VS en Europa liepen de afgelopen week hoog op. De invoering van de tarieven leek een vergeldingsmaatregel voor de betrokkenheid van Europese militaire verkenners in Groenland. Tegelijkertijd onderstreepte Trump in Davos opnieuw zijn wens om het eiland in Amerikaanse handen te krijgen.
Rutte spreekt Trump hard tegen
Opvallend was dat Rutte tijdens een ontmoeting met Trump in Davos voor het eerst openlijk inging tegen de Amerikaanse president. Die uitte zijn twijfels over de bereidheid van Europese NAVO-landen om de VS te helpen in geval van een aanval.
Rutte: “Laat me u zeggen: Europa zal de Verenigde Staten wél bijstaan in geval van nood. Dat hebben ze ook in Afghanistan gedaan, zoals u weet. U kunt er dus absoluut vanuit gaan dat als Amerika ooit aangevallen wordt, uw bondgenoten u zullen bijstaan. Die garantie is er. Het doet me pijn als u denkt van niet.”
Groenland als geopolitiek schaakstuk
Onder Trump groeide de Amerikaanse belangstelling voor het Noordpoolgebied. Rusland en China breiden hun invloed daar snel uit, en binnen de NAVO bestaat brede consensus over het strategische belang van de regio. Hoewel Trump lijkt af te zien van directe onderhandelingen met Denemarken over een overname, blijven de details van een mogelijke alternatieve Groenland-deal onduidelijk. Denemarken heeft inmiddels laten weten niet te willen onderhandelen over een verkoop van het semiautonome gebied.
Ingelaste EU-top over relatie met de VS
De diplomatieke spanningen waren reden voor een ingelaste EU-top in Brussel. Aanvankelijk stond een discussie over tegenmaatregelen op de agenda, maar die is nu vervallen. Wel zullen de regeringsleiders spreken over de strategische omgang met de VS, zeker in het licht van Trumps plannen voor een zogenoemde Vredesraad voor de Gazastrook.
De schade aan het vertrouwen in Washington is echter aanzienlijk. Europese leiders zijn bezorgd over Trumps grillige koers en de druk vanuit het Amerikaanse Congres. In Davos zette Trump bovendien de toon door Europese landen weg te zetten als “dom” vanwege hun afhankelijkheid van Chinese windmolens, terwijl China ze zelf nauwelijks zou gebruiken.