De vijfdelige VPRO-documentaireserie Wakker in Paraguay ligt onder vuur vanwege het ongefilterd tonen van antisemitische uitspraken. Columnist Sivan Behr en journalist Esther Voet uiten stevige kritiek op de manier waarop deze denkbeelden in het programma worden gepresenteerd, zonder zichtbare tegenspraak of context vanuit de makers.
De serie volgt Nederlanders die, gedreven door wantrouwen richting de overheid en instituties, besluiten te emigreren naar Paraguay. Volgens de omroep biedt het programma ‘een scherpe en onbevooroordeelde kijk in de denkwereld van mensen die ervan overtuigd zijn dat in Nederland de waarheid wordt verzwegen en dat zij als enigen het bedrog doorzien’.
Vrijzinnige omroep onder vuur
Behr plaatst haar kritiek, geuit in een column voor Jonet, nadrukkelijk in historisch perspectief. De VPRO werd in 1926 opgericht als Vrijzinnig Protestantse Radio Omroep en opereerde tijdens de Tweede Wereldoorlog onder Duitse censuur. Volgens haar is het onbegrijpelijk dat, ruim tachtig jaar na de Holocaust, binnen een publieke omroep ruimte wordt geboden aan antisemitische complottheorieën zonder kritische duiding.
De columniste stelt zich hardop de vraag waarom de voorzitter van het VPRO-bestuur niet ingrijpt bij de inhoud van het programma.
Antisemitisme krijgt vrij baan
Volgens Behr krijgen deelnemers in de serie vrij spel om eeuwenoude antisemitische denkbeelden te uiten, met name het idee dat Joden de wereldwijde macht over banken en handel zouden hebben. Als voorbeeld citeert zij een gesprek tussen de Nederlandse deelnemer Mart en de Vlaamse deelnemer Yves.
Mart: “We hebben het vaak over de elite. Maar als mensen weten wie die elite zijn….”
Yves: “We weten wie die elite zijn. We weten dat de wereld gestuurd wordt door voornamelijk Joden. Ook Trumps partners waarmee hij voornamelijk werkt dat zijn Joden. Als je onderzoek doet dan zie je dat het Joden zijn. Hij bouwt achter de schermen mee aan digitaal geld voor in Amerika. Er zijn zoveel dingen waaruit je dat kunt afleiden. Trump speelt het spel gewoon mee, is eigenlijk een klein pionnetje in het spel.”
Volgens Behr blijven kritische vervolgvragen van de makers uit, terwijl de uitspraken volgens haar rechtstreeks voortkomen uit klassiek antisemitisch complotdenken.
De uitspraken worden op ook X uitgelicht door Esther Voet, hoofdredacteur van het Nieuw Israëlietisch Weekblad. Zij schrijft: “Fijn hè? Nu bij de VPRO, zonder enige verdere duiding, en nog geen 2 minuten later is Rutte een klein Hitlertje. Wakker in Paraguay.”
Fijn hè? Nu bij de VPRO, zonder enige verdere duiding, en nog geen 2 minuten later is Rutte een klein Hitlertje.
— Esther Voet (@Esther_Voet) January 29, 2026
Wakker in Paraguay pic.twitter.com/zRhtiTNj6h
Wat zeggen de makers?
De serie is gemaakt door regisseurs Fleur Amesz en Gijs Swantee. In toelichting stellen zij dat zij zijn gedreven door oprechte nieuwsgierigheid naar de denkwereld van de hoofdpersonen. Amesz benadrukt dat de makers geen onderzoeksjournalisten zijn en niet op zoek zijn naar dé waarheid of het gelijk, maar willen laten zien hoe mensen, gedreven door zorgen en angsten, tot hun keuzes komen.
Volgens de makers gaat het om het begrijpen van hun zoektocht naar vrijheid en een nieuw bestaan in Paraguay, ver weg van het systeem waarin zij zich in Nederland beklemd voelen.
Paraguay, dictatuur en naziverleden
In de serie wordt ook stilgestaan bij de geschiedenis van Paraguay onder dictator Alfred Stroessner, die het land vanaf 1954 decennialang regeerde. Onder zijn bewind vonden verschillende nazi’s na de Tweede Wereldoorlog een toevlucht in het land.
Behr wijst erop dat in de documentaire een deelnemer verschijnt met een T-shirt met een Wehrmacht-embleem en dat er negatieve uitspraken worden gedaan over asielzoekers in Europa. Ook komt de naam van nazi-arts Josef Mengele voorbij. Wanneer deelnemers op zoek gaan naar zijn voormalige verblijfplaats, wordt volgens de column zonder tegenwerping beweerd dat er geen experimenten in de kelder zouden hebben plaatsgevonden.
De kritiek richt zich niet alleen op de uitspraken van de deelnemers, maar vooral op de rol van de omroep. Volgens Behr roept de documentaire vragen op over de verantwoordelijkheid van publieke media bij het tonen van extremistische en antisemitische ideeën, zeker wanneer deze zonder context of weerwoord worden uitgezonden.
De VPRO heeft vooralsnog niet publiekelijk gereageerd op de inhoudelijke kritiek.