Tuberculose (tbc) werd lange tijd beschouwd als een ziekte uit het verleden, maar de realiteit in 2026 is anders. De GGD slaat alarm nu het aantal besmettingen het hoogste niveau in tien jaar heeft bereikt. Vooral in de regio Utrecht is de stijging forse en de hulpverlening kampt met grote uitdagingen.
Cijfers die zorgen baren
De cijfers liegen er niet om. In 2025 werden er landelijk 871 patiënten gemeld, een stijging van 13% ten opzichte van 2024 en maar liefst 24% meer dan in 2023.
In de regio Utrecht is de situatie nijpend: waar er voorheen jaarlijks zo’n 50 gevallen waren, staat de teller voor het eerste kwartaal van 2026 alleen al op 30 positieve tests.
Symptomen en zware behandeling
Tbc, vroeger ook wel ‘de tering’ genoemd omdat het lichaam letterlijk wegteert, wordt vaak niet direct herkend. De symptomen lijken in het begin op een stevige griep: hevig (nacht)zweten en koorts, aanhoudend hoesten, extreme vermoeidheid, gewichtsverlies (soms wel 20 kilo) en diarree.
De behandeling is een zwaar traject. Patiënten moeten minimaal zes maanden lang dagelijks 12 pillen (vier soorten antibiotica) slikken. Deze medicatie gaat vaak gepaard met heftige bijwerkingen, wat het voor patiënten moeilijk maakt om de kuur vol te houden.
Oorzaken van de stijging
Volgens GGD-directeur Marc Sprenger — die als kind zelf tbc overleefde — ligt een belangrijke oorzaak bij de migranteninstroom, met name vanuit de Hoorn van Afrika (Eritrea, Ethiopië en Somalië).
“Door barre omstandigheden als vluchten, verkrachting, uitputting en weinig eten is de weerstand laag en hebben zij een verhoogde kans op het oplopen van tbc”, stelt directeur Marc Sprenger in gesprek met het Algemeen Dagblad.
Het probleem ligt echter niet alleen bij de instroom zelf, maar bij de gebrekkige screening. Door overvolle asielcentra raken mensen uit het zicht voordat ze getest kunnen worden, waardoor de bacterie zich ongemerkt kan verspreiden.
“Daar gaat het vaak mis; asielcentra zijn overvol of mensen raken uit het zicht. Opvolging is dan moeilijk. Daar zou meer aandacht voor moeten zijn”, aldus de directeur.
Medicatietekort en drempels in de zorg
Naast de toename van het aantal zieken, kampt de zorg met praktische obstakels:
- Medicatietekort: Verpleegkundigen moeten dagelijks talloze apotheken bellen om de benodigde antibiotica te bemachtigen. “Verpleegkundigen bellen de hele dag rond: heb jij nog wat op de plank”, zegt tbc-arts Frouke Procee.
- Financiële drempels: Het eigen risico en het feit dat aanvullende zorg (zoals medische voeding) niet altijd wordt vergoed, weerhoudt kwetsbare groepen ervan tijdig hulp te zoeken.
- Taalbarrière: Veel patiënten spreken de taal niet en weten niet waar ze terechtkunnen met hun klachten.
De GGD benadrukt dat tbc in principe goed te voorkomen en te behandelen is, mits er direct wordt ingegrepen.
“De ziekte neemt toe, terwijl tuberculose te voorkomen en ook te behandelen is. Zeker in een land als Nederland moeten we alles op alles zetten om de aantallen weer omlaag te krijgen”, stelt tbc-arts Frouke Procee.