Frans Timmermans droomt niet alleen van het premierschap, maar ook al van het twééde kabinet-Timmermans. De 64-jarige voorman van GroenLinks-PvdA is vastberaden om vele jaren aan de macht te blijven, om onder meer zijn plannen voor defensie te voltooien.
Chris Stoffer daagt Frans Timmermans uit
Timmermans laat zich deze verkiezingscampagne voorstaan op de investeringen die zijn partij wil doen in defensie. Maar, zo merkt SGP-leider Chris Stoffer op tijdens het NPO Radio 1-debat: “Mooi dat GroenLinks-PvdA nu wil investeren in defensie, de komende paar jaar, maar vanaf 2030 laat GroenLinks-PvdA defensie als een baksteen vallen. Hebben we opnieuw niets geleerd van dat het zo onveilig kan worden?”
Timmermans wil voldoen aan de nieuwe NAVO-norm, die in twee delen wordt opgesplitst. 3,5 procent van het bbp gaat jaarlijks direct naar defensie. Hiermee kunnen de partners hun capabiliteitsdoelstellingen behalen. De overige 1,5 procent is bedoeld voor zaken als kritieke infrastructuur, beveiliging van netwerken, innovatie en civiele paraatheid. Alle NAVO-partners hebben afgesproken in 2035 aan deze nieuwe eisen te voldoen.
In het verkiezingsprogramma heeft GL-PvdA zich gecommitteerd aan het halen van de NAVO-norm tot 2030, maar Timmermans vindt het ‘heel onverstandig’ om zoals andere partijen het geld ook tot 2035 toe te zeggen. “Wij staan ervoor. De invulling komt door kabinet-Timmermans II, want dan gaan we kijken hoe we het invullen in verhouding tot hoe andere NAVO-partners het doen. We zullen heel veel samen met andere NAVO-partners moeten investeren. Ik wil niet een andere NAVO-partner op de financiële bagagedrager van Nederland meenemen. We moeten heel goed kijken wat anderen gaan doen en dan kunnen we kijken hoe we het precies invullen.”
Stoffer is bang dat defensie opnieuw een ondergeschoven kindje wordt, als de oorlogsdreiging minder urgent wordt gevoeld. “Dat zie je in de historie steeds gebeuren. Als SGP hebben we al die jaren geroepen dat je defensie op peil moet houden en aan de NAVO-norm moet voldoen. Iedereen lachte me bijna uit, maar inmiddels blijkt dat we toch gelijk hebben gekregen. Als er vrede is in Oekraïne, moet je door blijven investeren in defensie. Daar hebben we een wet voor gemaakt, maar GroenLinks-PvdA steunt die niet.”
Timmermans vindt dat het geld ‘op een verstandige manier’ moet worden uitgegeven. “Het heeft geen zin als andere NAVO-landen niet hetzelfde doen. Ik wil niet dat zij gaan freeloaden, dat ze op onze bagagedrager meefietsen zonder dat zij ook het geld op tafel leggen. Wij staan voor onze commitment van 3,5 procent.”
Dilan Yesilgöz: ‘Kulargument’
VVD-leider Dilan Yesilgöz noemt het een ‘kulargument’. “We hebben met elkaar afgesproken dat we ons committeren aan die 3,5 procent. Alle NAVO-landen hebben dat gedaan. Wij als Nederland hebben ons veel te lang afhankelijk gemaakt van andere landen om voor onze eigen veiligheid op te komen. We moeten nu zelf investeren in onze eigen veiligheid, zorgen dat onze defensie op orde is, met het beste materieel. Dat kan je niet doen als je je eigen veiligheid af laat hangen van andere landen. Dat is geen leiderschap en geen verantwoordelijkheid dragen voor je eigen veiligheid.”
NAVO-norm dwingt tot moeilijke keuzes
De hogere NAVO-norm voor defensie-uitgaven zorgt voor scherpe keuzes in de doorrekeningen van de verkiezingsprogramma’s. Uit de analyse van het Centraal Planbureau blijkt dat partijen miljarden moeten vinden om aan de nieuwe norm te voldoen, en dat vooral woningbezitters, bedrijven en de zorg de rekening betalen. GL-PvdA zegt de norm te steunen, maar de partij dekt de kosten slechts tot 2030. Andere partijen, zoals NSC en BBB, laten de financiering deels open, terwijl VVD, CDA, D66 en anderen volledig willen voldoen aan de norm en daarvoor diep snijden in de zorgbegroting.
Een populaire maatregel onder die partijen is het terugdraaien van de halvering van het eigen risico, dat daardoor kan oplopen tot 440 euro (bij VVD, CDA, Volt en JA21). Ook wordt het basispakket van de zorgverzekering bevroren, waardoor nieuwe behandelingen niet automatisch worden vergoed (VVD, CDA, D66, SGP, CU, Volt en JA21). Huiseigenaren worden mogelijk geraakt door de geleidelijke afbouw van de hypotheekrenteaftrek, een maatregel die de huizenprijzen mogelijk drukt, maar de lasten voor woningbezitters verhoogt. GL-PvdA en D66 doen dat in twaalf jaar, CU in vijftien en het CDA in dertig.
GL-PvdA legt daarnaast een groot deel van de rekening bij bedrijven en vermogenden, met hogere winstbelastingen en extra bijdragen aan zorg- en klimaatkosten. Volgens het CPB schaadt dat het investeringsklimaat en kan het banen kosten. Het CDA verhoogt juist btw en belastingen voor mkb’ers, terwijl de VVD drastisch wil bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking en sneller de AOW-leeftijd wil laten stijgen. Meerdere partijen laten hun plannen doorrekenen door het CPB; de PVV, SP, FvD, Denk en Partij voor de Dieren doen dat niet.