Een hartverscheurend verhaal in de uitzending van Zembla over Stek Oost, een wooncomplex is Amsterdam-Oost waar Nederlandse jongeren en jonge statushouders gezamenlijk woonden. Voormalig bewoonster Amanda vertelt dat ze is verkracht door Mohammad R.A., een Syrische bewoner van het complex.
Het veelbesproken complex bij station Science Park telt vier verdiepingen en bestaat uit 250 studio’s. Daarnaast zijn er gezamenlijke voorzieningen, zoals een gemeenschappelijke huiskamer, een stilteruimte en een binnentuin. Bewoners zijn verplicht wekelijks minimaal één uur vrijwilligerswerk te doen voor de gemeenschap en worden daarbij begeleid door zogeheten community-builders. Statushouders krijgen bovendien een buddy toegewezen: een student die hen helpt wegwijs te worden in Nederland.
‘Ik wilde hem wegwijs maken’
“In de twee maanden dat ik er woonde, ging ik regelmatig naar buiten om te roken. Ik ontmoette een statushouder, een Syrische man, met wie ik regelmatig sprak”, vertelt oud-bewoonster Amanda in de documentaire van Zembla. “Hij wilde graag Nederlands leren. Ik met mijn idealisme wilde graag van dienst zijn, helpen en die jongeman wegwijs maken in Nederland. Zo zijn we meerdere keren aan de praat geraakt.”
De man vroeg haar herhaaldelijk om langs te komen in zijn studio. Amanda hield aanvankelijk afstand, maar nadat hij ‘bleef aandringen’ ging ze uiteindelijk toch akkoord. Ze keken samen een film en hij had wijn in huis. Al snel voelde ze zich niet prettig. “Hij zette me onder druk om meer te drinken, om aan me te zitten.” Toen ze wilde vertrekken, liet hij haar niet gaan. “Ik mocht niet meer weg. Hij hield me daar.” Die avond werd ze verkracht. Amanda zegt dat de jongen haar leven overhoop heeft gegooid.
Een paar dagen later, begin maart 2019, doet Amanda aangifte. De politie doet onderzoek, maar de zaak wordt aanvankelijk geseponeerd wegens gebrek aan bewijs. Mohammad blijft in Stek Oost wonen. Een half jaar na het vertrek van Amanda, doet een andere bewoner melding bij de woningcoöperatie. Haar melding gaat over dezelfde man, Mohammad. Ze is bezorgd om de veiligheid van zichzelf en andere bewoners op de gang. De woningcoöperatie neemt contact op met de politie en de gemeente om een plan van aanpak te maken voor deze man. Het lukt echter niet om deze man het pand uit te krijgen. In maart 2022 wordt de bewoner gearresteerd en veroordeeld tot drie jaar gevangenisstraf voor de verkrachting van Amanda en een andere bewoner in Stek Oost.
Schokkende incidenten in Stek Oost
De verkrachting van Amanda is een van de vele ernstige voorvallen die aan bod komen in de uitzending over Stek Oost. Sinds de start in 2018 stapelen de incidenten zich op. Nederlandse studenten melden verward gedrag, overlast, bedreigingen met messen en vrouwen die worden lastiggevallen, gestalkt of slachtoffer worden van seksueel geweld. Aangiftes en zorgmeldingen volgen, maar veel bewoners voelen zich onvoldoende gehoord. Na meldingen van seksueel geweld, bedreigingen en verward gedrag wilde woningcorporatie Stadgenoot het project beëindigen, maar de gemeente Amsterdam stak daar een stokje voor. Dat blijkt uit de reconstructie van het programma Zembla.
Waarom werd niet eerder ingegrepen?
Raadslid Carolien de Heer, Stadsdeelvoorzitter Amsterdam-Oost, zegt in de uitzending dat ingrijpen juridisch vaak lastig is. “Je ziet grensoverschrijdend gedrag en mensen worden bang. Maar juridisch is dat vaak niet genoeg om iemand uit huis te plaatsen of verplichte zorg op te leggen. Daar loop je telkens tegen dezelfde muren aan.”
Stadgenoot wilde al in 2023 stoppen met het project, maar de gemeente Amsterdam ging daar niet in mee. Volgens De Heer kun je niet ineens 250 bewoners op straat zetten.
Einde in 2028
Stek Oost houdt in 2028 op te bestaan. Uit het onderzoek van Zembla blijkt dat bewoners zich tot op de dag van vandaag onveilig voelen. Zo is te zien hoe een bewoner met een brandblusser een glazen deur vernielt.
Een woordvoerder van Stadgenoot laat weten dat inmiddels meerdere veiligheidsmaatregelen zijn getroffen. Het aandeel statushouders is teruggebracht van 50 naar 30 procent. Daarnaast heeft de gemeente een beheerder aangesteld die dagelijks toezicht houdt en sneller kan ingrijpen bij spanningen en onveilige situaties. Volgens Stadgenoot heeft dit gezorgd voor meer rust in het complex.
Zeven meldingen van seksueel geweld
De politie zegt tegen De Telegraaf dat er zeven meldingen en/of aangiftes van seksueel geweld zijn gedaan. Van een groepsverkrachting, waar Zembla op basis van documenten naar verwijst, is de politie niet op de hoogte. Stadgenoot zegt dit evenmin te kennen.
De partij Forum voor Democratie stelde donderdag vragen aan burgemeester Femke Halsema. “Gaat het huisvesten van statushouders voor op de veiligheid van onze studenten?”, vroeg fractievertegenwoordiger Jan Noordman. Halsema antwoordde dat de berichtgeving ook voor haar nieuw was. “Het is niet mijn portefeuille, u moet hiervoor bij de wethouder zijn.”