Premier Rob Jetten (D66) is opnieuw in opspraak geraakt vanwege zijn gebruik van kunstmatige intelligentie. De premier verklaarde eind september tegenover de Tweede Kamer dat op zijn officiële socialemediakanalen geen AI wordt gebruikt. Nieuw onderzoek van de Volkskrant spreekt die verklaring tegen. Staatsrechtdeskundigen uiten stevige kritiek op Jetten, die daarmee mogelijk ook zijn eigen politieke positie in gevaar heeft gebracht.
Op 29 september beantwoordde Jetten schriftelijke vragen van FVD-Kamerlid Pepijn van Houwelingen. Daarin stelde hij nadrukkelijk dat op de officiële accounts van de minister-president geen AI werd ingezet. Volgens de premier gebeurde dat uitsluitend op zijn persoonlijke accounts, die door hemzelf en D66 worden beheerd.
Dat onderscheid is belangrijk. Jetten gebruikte het namelijk om duidelijk te maken waarom hij zich tegenover de Tweede Kamer niet hoefde te verantwoorden voor het AI-gebruik op zijn persoonlijke kanalen.
Volkskrant ontdekt AI-berichten op officiële accounts van Jetten
De Volkskrant heeft nu vijf berichten gevonden die in het afgelopen halfjaar op de officiële accounts van de premier verschenen en volgens AI-detectieprogramma Pangram door kunstmatige intelligentie zijn geschreven.
Het gaat om berichten van gemiddeld tweehonderd woorden. Twee geraadpleegde deskundigen achten het volgens de krant vrijwel uitgesloten dat alle vijf de berichten ten onrechte als AI-teksten zijn aangemerkt.
De krant onderzocht daarnaast tweeduizend berichten die door mensen waren geschreven. Slechts 0,1 procent daarvan werd door Pangram ten onrechte als AI aangemerkt. Twee deskundigen herkenden bovendien typische kenmerken van kunstmatig gegenereerde teksten, waaronder een steeds terugkerende zinsopbouw en opvallend algemeen taalgebruik.
Eerder onthulde de Volkskrant al dat Jetten en D66 honderden berichten met behulp van AI hadden opgesteld. De premier reageerde destijds nauwelijks bezorgd op die bevindingen.
De Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) ontkent nu niet expliciet dat bij de vijf onderzochte berichten AI is gebruikt. Wel bestrijdt de dienst de conclusie dat de teksten volledig door kunstmatige intelligentie zijn gegenereerd.
De RVD verwijst daarnaast naar een nieuwe richtlijn, waarin staat dat AI-gebruik niet bij ieder afzonderlijk bericht hoeft te worden vermeld wanneer menselijke controle heeft plaatsgevonden. Opvallend is dat deze richtlijn volgens de Volkskrant op 17 september werd aangemaakt, een week nadat de krant voor het eerst over Jettens AI-gebruik publiceerde.
Volgens de eerdere overheidsrichtlijn uit 2025 mochten AI-teksten niet zonder aanpassingen worden overgenomen en moest voor burgers herkenbaar zijn wanneer AI-content werd gebruikt. De onderzochte berichten bevatten geen dergelijke vermelding.
Kan premier Rob Jetten hierdoor moeten aftreden?
De kwestie gaat inmiddels verder dan het gebruik van kunstmatige intelligentie. Vooral de informatie die Jetten aan de Tweede Kamer heeft verstrekt, roept staatsrechtelijke vragen op.
Hoogleraar staatsrecht Wim Voermans is tegenover de Volkskrant uitgesproken kritisch. “Dit is iemand die met zijn vingers tussen de deur zit. Als je glashard beweert dat AI niet is gebruikt, en dat is bewijsbaar wel het geval, dan valt dat politiek niet uit te leggen.”
Ook emeritus-hoogleraar Paul Bovend’eert vindt dat Jetten zijn verantwoordelijkheid onderschat. Volgens hem is zelfs sprake van nalatigheid wanneer de premier niet wist dat medewerkers AI gebruikten voor officiële berichten.
Staatsrechtelijk kan het verstrekken van onjuiste informatie grote gevolgen hebben. Artikel 68 van de Grondwet verplicht bewindspersonen de Kamer correct te informeren. Wanneer de Kamer het vertrouwen in een premier verliest, kan dat uiteindelijk tot zijn vertrek leiden.
Daarvoor hoeft niet per definitie vast te staan dat de Kamer bewust is misleid. In 2019 trad staatssecretaris Mark Harbers bijvoorbeeld af nadat de Kamer onder zijn verantwoordelijkheid onjuist was geïnformeerd over criminaliteitscijfers van asielzoekers.
Of Jetten daadwerkelijk moet vrezen voor zijn functie, hangt af van zijn verdere uitleg en de reactie van de Tweede Kamer. Daarbij is vooral van belang hoe de onjuiste verklaring tot stand is gekomen en of Jetten wist dat zijn medewerkers AI gebruikten.
Politicoloog Claes de Vreese houdt er rekening mee dat medewerkers buiten medeweten van hun leidinggevenden AI hebben ingezet. Daarmee blijft voorlopig onduidelijk of Jetten bewust verkeerde informatie verstrekte of zelf niet volledig op de hoogte was van de communicatie die onder zijn verantwoordelijkheid plaatsvond.