De discussie over de AOW-leeftijd is opnieuw opgelaaid. Minister-president Rob Jetten heeft aangegeven ‘open’ te staan voor aanpassing van het kabinetsplan, waarin de AOW-leeftijd sneller omhooggaat. Het slechte nieuws voor (bijna-)gepensioneerden is echter: ook de alternatieve plannen gaan veel pijn doen.
Het kabinet rekent op een opbrengst van 2,7 miljard euro door die versnelde verhoging van de AOW-leeftijd. Als dat plan wordt afgezwakt, moet het geld elders vandaan komen.
Alternatieven om te besparen op de oudedagsvoorziening zijn er genoeg. Op de Haagse tekentafels liggen al langer voorstellen klaar om de kosten van de vergrijzing te drukken. Geen van die opties is pijnloos.
AOW fiscaliseren: gepensioneerden betalen mee
Een van de meest besproken maatregelen is het zogenoemde fiscaliseren van de AOW. Dat betekent dat gepensioneerden, net als werkenden, AOW-premie gaan betalen. Op dit moment dragen werkenden premie af voor de AOW, terwijl gepensioneerden dat niet doen.
Vooral AOW’ers met een ruim aanvullend pensioen zouden in dat scenario meer gaan bijdragen. Ouderen met geen of een klein aanvullend pensioen zouden er volgens berekeningen juist iets op vooruit kunnen gaan.
Het Centraal Planbureau concludeerde eerder dat deze maatregel zelfs meer kan opleveren dan een verhoging van de AOW-leeftijd.
Toch is het voorstel politiek gevoelig. Twintig jaar geleden leidde een vergelijkbaar idee al tot felle kritiek. Het principe dat gepensioneerden premie betalen voor hun eigen uitkering ligt gevoelig. Hoewel AOW’ers via belastingen inmiddels meer bijdragen dan vroeger, blijft het onderwerp beladen.
Omlaag met belastingvoordelen voor ouderen
Een andere optie is het verlagen van belastingvoordelen voor gepensioneerden. Zo bestaat er een aparte ouderenkorting. Als die wordt verlaagd, worden AOW’ers met een laag inkomen grotendeels ontzien.
Zij betalen vaak te weinig belasting om de korting volledig te benutten. Ouderen met een hoger pensioen zouden in dat geval meer belasting gaan betalen.
Daarnaast is het mogelijk om direct in te grijpen in de AOW-uitkering zelf. Dat kan bijvoorbeeld door de dubbele algemene heffingskorting voor paren geleidelijk af te bouwen.
In de praktijk betekent dit dat AOW-paren met een inkomen tot ongeveer 46.000 euro een belastingvoordeel verliezen, waardoor hun netto-inkomen daalt.
Lagere uitkering voor alleenstaanden
Ook wordt gekeken naar de hoogte van de AOW voor alleenstaanden. Momenteel ontvangen zij 70 procent van het netto minimumloon. Paren krijgen per persoon 50 procent.
Omdat het aantal eenpersoonshuishoudens groeit en ouderen vaker alleen wonen, zou een verlaging van de uitkering voor alleenstaanden fors kunnen besparen.
Als alleenstaanden net als stellen 50 procent van het netto minimumloon zouden ontvangen, levert dat de schatkist extra ruimte op. Tegelijkertijd raakt zo’n maatregel een grote groep ouderen direct in hun portemonnee.
Ontkoppeling van minimumloon
Een ingrijpende optie is het loslaten van de koppeling tussen de AOW en het minimumloon. Nu stijgt de AOW automatisch mee als het minimumloon omhooggaat, en dat minimumloon is weer gekoppeld aan de loonontwikkeling.
Wordt die koppeling doorbroken, dan profiteren gepensioneerden niet langer automatisch van stijgende lonen. Hun inkomen blijft dan achter bij dat van werkenden. Dat kan op termijn flink schelen in de overheidsuitgaven.
Compromis over tempo verhoging AOW-leeftijd
Tot slot ligt er nog een typisch Haags compromis op tafel. Op dit moment stijgt de AOW-leeftijd met acht maanden voor ieder jaar dat de levensverwachting toeneemt. Het kabinetsplan gaat uit van een verhoging met twaalf maanden. Een middenweg, bijvoorbeeld tien maanden, zou het kabinet enige ruimte geven zonder volledig afstand te doen van de beoogde besparing.
Welke keuze het ook wordt: geen enkele maatregel zal op brede steun kunnen rekenen. Iedere ingreep in de AOW raakt miljoenen Nederlanders.