Er zijn aanwijzingen dat boerenactivisten of sympathisanten betrokken zijn bij de grootschalige sabotage op het Nederlandse spoor. Dat meldt de NOS op basis van gesprekken met boeren en landbouworganisaties. De politie onderzoekt betrokkenheid vanuit boerenkringen als een van de scenario’s. Wie daadwerkelijk achter de actie zit, is nog niet vastgesteld.
Op tientallen plaatsen werden dinsdag voorwerpen op of aan het spoor aangebracht. Volgens de NOS werd binnen een lokale ‘trekkergroep’ vooraf gesproken over sabotage en over manieren om buizen aan het spoor te bevestigen. Farmers Defence Force (FDF) ontkent als organisatie betrokkenheid. Voorman Mark van den Oever sloot individuele acties niet uit en zei dat er ‘wilde acties’ waren te verwachten.
Ook langs snelwegen vonden boerenacties plaats. Hooibalen werden in brand gestoken, onder meer uit protest tegen het stikstofbeleid. Sieta van Keimpema, voorzitter van Dutch Dairymen Board en verbonden aan FDF, zei tegen het AD: “Wij worden uitgerookt. Daarom hebben boerengroepen als protest hooibalen aangestoken langs snelwegen. Nederland moet weten hoe wanhopig boerengezinnen zich voelen.”
Volgens haar worden dergelijke protesten lokaal georganiseerd. “Het zijn regionale groepen die vervolgens zelf besluiten of en waar ze deze boodschap willen afgeven.” Op de vraag of boeren ook achter de spoorsabotage kunnen zitten, antwoordde ze: “Zou kunnen”.
Landbouworganisatie LTO Nederland neemt nadrukkelijk afstand van de spoorsabotage. “Sabotage heeft niets te maken met het demonstratierecht”, aldus een woordvoerder. “Wie hierachter zit, moet zich ernstig afvragen welk belang hiermee gediend is.”
Ook schrijver Mark Mensink, die onderzoek deed naar eerdere boerenprotesten, noemt de spooractie uitzonderlijk. “Deze branden als boerenprotest verbazen me daarom niet”, zegt hij over de hooibalen. Over de spoorsabotage is hij veel kritischer: “Die sabotage is echt buitensporig”.
ProRail spreekt van een ‘gecoördineerde actie’. Bij Steenwijk reed een gewaarschuwde trein tegen materiaal op het spoor, zonder dat daarbij een ongeluk ontstond. “Maar dat het levensgevaarlijk is, is zeker”, zegt een woordvoerder. “Gelukkig hebben onze systemen goed gewerkt waardoor geen sprake is geweest van ongelukken.”
In de troonrede stond koning Willem-Alexander ondertussen stil bij de spanningen rond het stikstofbeleid. “Het is de hoogste tijd om de impasse te doorbreken”, zei hij.
Deze straf hangt de daders boven het hoofd
Eventuele daders kunnen zware straffen tegemoetzien. Bij vervolging voor opzettelijke gevaarzetting van het treinverkeer kan volgens artikel 164 van het Wetboek van Strafrecht maximaal vijftien jaar cel worden opgelegd. Bij een terroristisch oogmerk kan de straf verder oplopen.
Hoogleraar terrorisme en politiek geweld Bart Schuurman verwacht dat het OM zwaar zal inzetten: “De daders hebben het risico genomen dat er doden of gewonden konden vallen, al was dat misschien niet hun bedoeling.” Ook schadeclaims kunnen fors uitvallen. Emeritus hoogleraar Ira Helsloot noemt de schade ‘enorm’. “Dit is een paar miljoen aan kostenderving voor de spoorwegen. Die kan de NS verhalen op de daders.”