Hoofdrolspelers uit de coronacrisis, onder wie oud-premier Mark Rutte en voormalig zorgminister Hugo de Jonge, moeten zich binnenkort publiekelijk verantwoorden over hun rol tijdens de pandemie.
Vanaf 29 mei worden zij onder ede verhoord door de zwaarste onderzoekscommissie van de Tweede Kamer, die tot op de bodem wil uitzoeken hoe ingrijpende besluiten zoals de avondklok tot stand kwamen.
Vanaf die datum begint de parlementaire enquête naar het coronabeleid aan een nieuwe, zichtbare fase. In de enquêtezaal op het Plein zullen politici, topambtenaren en deskundigen uitgebreid worden bevraagd over de besluitvorming tijdens de crisisperiode onder de kabinetten-Rutte III en IV.
Volgens commissievoorzitter Daan de Kort gaat het om een cruciaal moment. De commissie werkt al ruim twee jaar aan het onderzoek, maar met de openbare verhoren wordt het proces voor het eerst breed zichtbaar voor het publiek.
Vijftig hoofdrolspelers onder ede gehoord
Van de 89 gevoerde voorgesprekken worden uiteindelijk vijftig betrokkenen opgeroepen voor de verhoren, die naar verwachting tot en met september duren.
Aan de getuigentafel geldt een strikte verplichting: wie onwaarheden vertelt, pleegt meineed. In theorie kan weigering om te verschijnen zelfs leiden tot gijzeling, al komt dat in de praktijk vrijwel niet voor.
Volgens Chris van Dam, voormalig voorzitter van de parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag, staat of valt het proces met samenwerking. Het is volgens hem essentieel dat politieke spanningen geen rol gaan spelen tijdens de verhoren.
Verwachte hoofdrolspelers: politiek en experts
Hoewel de definitieve lijst met getuigen nog niet bekend is, worden naast Rutte en De Jonge ook andere prominente namen verwacht. Zo zullen waarschijnlijk ook OMT-voorzitter Jaap van Dissel en diverse ambtenaren en deskundigen worden gehoord.
Daarnaast wordt gekeken naar de rol van huidig vicepremier Bart van den Brink, die tijdens de pandemie politiek assistent was van De Jonge. De commissie richt zich nadrukkelijk niet alleen op politici, maar ook op de invloed van experts en de ambtelijke top.
Onderzoek bestrijkt volledige coronaperiode
De enquête bestrijkt de volledige coronacrisis: van de eerste signalen eind 2019 tot het afschalen van de laatste maatregelen in het voorjaar van 2022. Centraal staat telkens de vraag hoe besluiten tot stand kwamen en welke lessen daaruit te trekken zijn voor toekomstige crises.
De commissie bestaat momenteel uit voorzitter De Kort en leden Songül Mutluer, Dion Huidekoper, Annelotte Lammers en André Poortman. In de aanloop naar de verhoren verliep het proces niet zonder problemen. Zo ontstond er discussie met het kabinet over de toegang tot ongelakte chatberichten, wat uiteindelijk leidde tot vertraging.
Zorgen over ervaring en wisselingen
De vele personele wisselingen binnen de commissie roepen vragen op over de continuïteit en ervaring. Volgens ingewijden kan beperkte parlementaire ervaring onder tijdsdruk een risico vormen.
Tegelijkertijd wijst De Kort erop dat verkiezingen een belangrijke oorzaak zijn van de veranderingen en spreekt hij waardering uit voor leden die tijdens recesperiodes zijn blijven doorwerken.
Van Dam relativeert de zorgen en benadrukt dat de grootste druk pas komt tijdens de verhoren zelf en het schrijven van het eindrapport. Nieuwe leden kunnen volgens hem juist een voordeel hebben, omdat zij met een frisse blik naar de materie kijken.
Waarschuwing tegen vooringenomenheid
Een belangrijk aandachtspunt voor de commissie is het voorkomen van vooringenomenheid. Bij eerdere onderzoeken, zoals naar de toeslagenaffaire, leidde dat tot spanningen binnen de commissie. Daarbij lagen onder anderen Farid Azarkan en Sylvana Simons onder een vergrootglas vanwege eerder ingenomen standpunten.
Het belangrijkste advies van Van Dam is dan ook om terughoudend te blijven tijdens de verhoren. Volgens hem bepaalt de houding van de commissie in grote mate hoeveel informatie daadwerkelijk boven tafel komt. Wantrouwen leidt tot geslotenheid, terwijl een open benadering juist meer duidelijkheid kan opleveren.