De maker van de veelbesproken foto van een jongen met een ‘October 7’-shirt in een Amsterdamse Albert Heijn heeft van zich laten horen. De Joodse jongeman, wiens identiteit bekend is bij de redactie van AD.nl, zegt dat op de voorkant van het shirt de tekst ‘Palestine’ stond. Daaronder waren volgens hem landkaarten van Israël en de Palestijnse gebieden afgebeeld.
De foto zorgt inmiddels voor grote verontwaardiging en is op sociale media miljoenen keren bekeken. De Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding (NCAB) spreekt van een expliciete verheerlijking van terreur. Bij het Centrum Informatie en Documentatie Israël (CIDI) zijn naar aanleiding van de foto vijftien meldingen van antisemitisme binnengekomen.
NCAB spreekt van ‘expliciete verheerlijking van terreur’
Op de achterkant van het shirt staat in grote letters ‘October 7’. Daarmee wordt verwezen naar 7 oktober 2023, de dag waarop Hamas een grootschalige terreuraanval op Israël uitvoerde. Daarbij kwamen ongeveer 1200 mensen om het leven.
Eddo Verdoner, Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding en adviseur van het kabinet, reageert fel op het shirt. “Het is moeilijk anders te zien dan een expliciete verheerlijking van terreur en dat verdient veroordeling”, zegt hij.
Volgens Verdoner hebben dergelijke uitingen bovendien gevolgen voor het gevoel van veiligheid in Nederland. Hoewel het dragen van het shirt veel verontwaardiging oproept, is zo’n uiting op zichzelf niet automatisch strafbaar.
Discussie over strafbaar stellen terreurverheerlijking
Joodse organisaties vinden dat de wet op dit punt moet worden aangescherpt. Het strafbaar stellen van het verheerlijken van terrorisme is al langere tijd onderwerp van politiek debat. De PVV heeft inmiddels Kamervragen gesteld naar aanleiding van de kwestie.
In 2017 diende Mona Keijzer, destijds Tweede Kamerlid namens het CDA, al een wetsvoorstel in om terreurverheerlijking strafbaar te stellen. De Raad van State was daar kritisch over. Volgens het adviesorgaan voegde het voorstel ‘niets wezenlijks toe aan de bestaande wetgeving’, omdat er al mogelijkheden waren om op te treden wanneer de openbare orde werd verstoord. Daarnaast zou het voorstel de vrijheid van meningsuiting te veel beperken.
Volgens de NCAB laat de huidige kwestie juist zien waarom er duidelijke grenzen nodig zijn.
“Een shirt met ‘7 October’ in gouden letters is geen politieke stellingname”, zegt Verdoner. “Verheerlijking van deze terreuraanslag draagt bij aan de normalisering van haat en geweld tegen Joden en leidt daarom terecht tot onbegrip en boosheid.”
Twijfel over echtheid van foto
De discussie ontstond begin deze week nadat het CIDI de foto op X had gepubliceerd. Vrij snel vroegen mensen zich online af of het beeld mogelijk met kunstmatige intelligentie was gemaakt.
Die twijfel ontstond mede doordat de letters ‘c’ en ‘t’ in het woord ‘October’ gedeeltelijk achter een tas verdwijnen. Daardoor lazen sommige mensen op het shirt het woord ‘Orober’, waarbij online werd verwezen naar een vermeende Kroatische voetballer.
Volgens een analyse met AI-detector Pangram zijn er echter geen aanwijzingen dat de foto met AI is gemaakt of achteraf is gemanipuleerd. Ook is de originele Live Photo gedeeld. Daarin zitten behalve de foto korte videobeelden en de oorspronkelijke camerametadata. De opname zou zijn gemaakt met een iPhone 13.
AI-expert Henk van Ess ziet eveneens geen aanwijzingen voor een gegenereerd beeld. “Het is zeker dat de foto niet is gemaakt door ChatGPT of Gemini. Ook de andere modellen slaan niet aan op het plaatje”, concludeert hij.
Fotograaf vertelt wat op voorkant shirt stond
De maker van de opname heeft inmiddels meer duidelijkheid gegeven over wat hij in de supermarkt zag. Volgens hem stond aan de voorkant van het shirt het woord ‘Palestine’, gecombineerd met landkaarten van Israël en de Palestijnse gebieden.
Het CIDI zegt niet te weten waarom de jongen het shirt droeg. “Wat de exacte beweegredenen van de man zijn geweest, dat weten wij niet”, meldt de organisatie. “Maar een shirt met daarop deze bewoordingen is niet neutraal of toevallig. Zo’n shirt trek je niet per ongeluk aan en komt ook niet zomaar in je kledingkast terecht.”
Albert Heijn reageert niet
Albert Heijn heeft ondanks meerdere pogingen via telefoon en e-mail niet gereageerd op vragen over het incident. Daardoor is niet duidelijk hoe de supermarktketen tegen het dragen van dergelijke shirts in zijn winkels aankijkt en of er intern regels voor bestaan.
Het Centraal Joods Overleg (CJO) vindt het opvallend dat een reactie van Albert Heijn uitblijft. “Het is onbegrijpelijk dat die man dat doet, maar het is misschien wel nog onbegrijpelijker dat hier niet op wordt gereageerd”, zegt voorzitter Chanan Hertzberger. “Hoe kan iemand dit ongestoord doen?”