Joram van Klaveren (47) vertelt in de podcast Grensloos Gebabbel uitgebreid over zijn vertrek bij de PVV en zijn bekering tot de islam. Het voormalig Kamerlid onthult ook hoe zijn contact met Geert Wilders is verlopen sinds zijn bekering.
Van Klaveren was ooit een van de meest prominente islamcritici van Nederland. Als Kamerlid van de PVV hield hij zich specifiek met dat thema bezig. Inmiddels is hij praktiserend moslim. Die draai was niet makkelijk. “Ik heb zeg maar twaalf jaar anti-islampolitiek bedreven en dan moet je op een dag zeggen: ‘Ja, sorry, ik had het toch mis.’”
Zijn negatieve beeld van islam ontstond al vroeg in zijn christelijke omgeving. Hij leerde dat islam ‘de godsdienst van de duivel’ zou zijn en dat de profeet Mohammed zelfs als antichrist werd gezien. Gebeurtenissen zoals 9/11 en de moord op Theo van Gogh bevestigden dat beeld voor hem. “Ik dacht eigenlijk bij mezelf: ja, op zich niet heel gek dat ze dat doen, want het is de godsdienst van de duivel”, zegt hij over de aanslagen, vanuit zijn toenmalige overtuiging.
Die overtuigingen brachten hem in de politiek, waar hij zich aansloot bij Wilders. Hij pleitte voor vergaande maatregelen: “Minarettenverbod, koran verbieden, alle islamitische scholen dicht… eigenlijk alles wat je kan bedenken op het gebied van ‘anti-islam’ kwam op enig moment wel van mij.”
In 2014 kwam er een breuk met Wilders na de uitspraak over ‘minder Marokkanen’. Van Klaveren vond dat de partij haar lijn verloor. “We zijn een anti-islampartij, niet een anti-Marokkopartij”, zegt hij daarover. Wilders schoffeerde met die uitspraak ook Marokkaanse Nederlanders die zich inzetten voor de PVV, vond hij. Toen Wilders zijn koers niet wilde aanpassen, trok Van Klaveren zijn conclusie: hij stapte op. “Wilders zei: dat doe je toch nooit. De volgende dag was ik weg”, lacht Van Klaveren.
Hoe Van Klaveren bekeerde tot moslim
Na zijn vertrek begon hij aan een boek dat islam moest bekritiseren. Maar tijdens het schrijven ontstonden er steeds meer twijfels. Hij worstelde onder meer met christelijke dogma’s: “Ik kon het eigenlijk nog steeds niet uitleggen”, zegt hij over de drie-eenheid. Tegelijk begon hij islam serieuzer te bestuderen en ontdekte hij andere perspectieven.
Die studie leidde tot een kantelpunt. Hij las islamitische bronnen en kreeg een ander beeld van de profeet Mohammed. Waar hij eerst alleen negativiteit zag, ontdekte hij ook andere eigenschappen. Dat bracht hem tot een belangrijke conclusie: “Hij kan een heel hoop zijn, maar hij is niet het kwaad zelf.” Zijn overtuigingen begonnen langzaam te verschuiven.
Het beslissende moment kwam onverwacht bij het lezen van de Koran. Een vers raakte hem diep: “Het zijn niet de ogen die blind zijn, maar de harten van binnen.” Hij besefte dat zijn weerstand niet rationeel was. “Ik dacht: het is echt iets emotioneels”, zegt hij. Kort daarna was hij overtuigd: “Ik werd de volgende ochtend heel zeker wakker… de islam is waar.”
De gevolgen waren groot. Zijn bekering leidde tot heftige reacties uit zijn omgeving. Veel oude contacten verbraken de band en hij ontving bedreigingen. De eerste reactie van Wilders was hard: hij stelde dat Van Klaveren ‘van het licht naar de duisternis’ ging. Tegelijk voelde Van Klaveren zich gesteund door moslims: “Ik dacht dat iedereen zou zeggen: wat is dit voor een fake gek. Maar dat was helemaal niet zo.”
Contact met Wilders na de breuk
De Almeerder wordt gevraagd naar zijn contact met Wilders sinds de bekering. Hij onthult een bizar appje van de partijleider. “Ik heb hem nooit meer gesproken. Ik heb hem wel nog appjes gestuurd, meerdere, maar op de meeste kreeg ik geen antwoord. Het was wel grappig: op één van die appjes werd er gezegd dat de telefoon niet meer in gebruik was, een aantal jaar geleden. Maar bij WhatsApp kun je toch zien of iemand online is. Dus ik dacht: dat klopt niet.”
“Ik stuurde terug: ‘Het slaat nergens op wat je zegt, want ik zie dat je online bent en je zegt dat die telefoon niet meer in gebruik is. Dat kan niet allebei waar zijn.’ Maar hij reageerde daar niet opMaar ik ben dat blijven doen. Elke keer op zijn verjaardag stuurde ik een berichtje: ‘Gefeliciteerd, groeten aan Christina, zijn vrouw. Ik hoop dat je een leuke dag hebt’, dat soort dingen. Hij reageerde eigenlijk niet, tot volgens mij anderhalf jaar geleden. Toen stuurde hij een berichtje terug: ‘Leuk Joram, bedankt.'”
“Hij reageerde dus één keer, en daarna heb ik het nog een keer gedaan, maar daar reageerde hij niet meer op”, vervolgt Van Klaveren. “Maar in mijn directe omgeving waren natuurlijk heel veel vrienden uit de PVV die zeiden: ‘Je hoeft mij nooit meer te bellen. Voor mij ben je dood.’ Ik heb toen echt meer dan 2000 doodsbedreigingen gehad. Mensen die mailtjes stuurden of via Twitter-DM’s. Op alle mogelijke manieren kreeg je dat binnen.”
Luisteraars reageren massaal
Luisteraard van de podcast reageren op YouTube massaal en zijn positief over Van Klaveren. Veel kijkers prijzen zijn kennis, rust en manier van vertellen. Reacties als “Wauw de beste aflevering tot nu toe!”, “Sterke podcast” en “Top aflevering!” zijn onder de video te lezen. Ook valt op dat luisteraars hem een boeiende spreker vinden: “Ik kan uren luisteren naar Joram” en “Joram is enorm belezen, heel fijn om naar te luisteren.”
Veel kijkers willen daarom ook snel een vervolg zien. Er wordt opvallend vaak gevraagd om een tweede deel, omdat mensen het gesprek te kort vonden voor de hoeveelheid onderwerpen die voorbij kwamen. “Kom maar op met die deel 2 met Joram!” Anderen schrijven: “Waarom zijn deze 2 uurtjes zo snel gegaan” en “Vaker zulke mensen brengen.” Kijkers vonden het interview leerzaam, hebben ook het gevoel dat er nog lang niet alles is uitgediept.
Tegelijk zijn er veel reacties van kijkers die vooral geraakt zijn door de persoonlijke ontwikkeling van Van Klaveren: van felle islamcriticus naar moslim. “Echt bijzonder wat was hij en wat is hij geworden, prachtig om te horen: van haat tot bekeren van liefde.” Ook zijn er uitgesproken steunbetuigingen vanuit islamitische hoek, zoals: “Dankjewel broeder Joram, ik heb veel van je geleerd. Moge God je beschermen.”
Jan Roos
Een belangrijk deel van de commentsectie draait om Jan Roos. Omdat Grensloos Gebabbel eerder ook Jan Roos te gast had, en hij grapte over de bekering van Van Klaveren, zien meerdere kijkers daar een interessante vervolgaflevering in. “Zet Jan Roos en Joram samen in de studio en neem dat gesprek op. Zou een leuke aflevering zijn.” Ook anderen vinden het sterk dat het kanaal beide stemmen aan bod laat komen. “Leuk dat jullie zowel Jan Roos als Joram van Klaveren uitnodigen.”
In de uitzending wordt Van Klaveren ook naar Roos gevraagd. “Ik vind Jan Roos een aardige vent, één op één, maar als het gaat over godsdienst heeft hij gewoon niet heel erg veel gelezen”, zegt hij. “Dus wat je dan merkt, is dat het vaak een beetje blijft hangen in oppervlakkigheden, van: ‘Niemand gelooft toch in een of andere oude man met een baard op een wolk?’ Dat is meestal de standaard kritiek. Maar er is ook niemand die dat gelooft. Maar als je daar iets dieper op in wilt gaan, dan wordt het vaak een beetje weggeduwd en dan stopt het gesprek. Omdat mensen eigenlijk niet echt inhoudelijke argumenten kunnen aandragen waarom zij, in zijn geval dan, helemaal niets geloven.”
Naast lof is er ook stevige inhoudelijke kritiek, vooral uit christelijke hoek. Een flink aantal reacties probeert de theologische argumenten van Van Klacereb te weerleggen, vooral waar hij spreekt over Jezus, de drie-eenheid en Bijbelteksten. Zo reageert iemand op een door Van Klaveren aangehaald bijbelvers, waarin Jezus zou zeggen dat hij niet ‘goed’ genoemd mag worden. Dat vond Van Klaveren opmerkelijk, omdat Jezus als goddelijk wordt gezien, en God zou goed moeten zijn. “Jezus zei niet in Markus: noem mij niet goed. Maar Jezus zei: Waarom noem je me goed?” Een ander stelt: “Deze argumenten werken alleen als je de christelijke leer verkeerd voorstelt en verzen uit hun context haalt.” Die reacties zijn vaak lang, polemisch en bedoeld als inhoudelijk tegenoffensief op zijn bekering en uitleg.
Daarnaast zijn er ook kijkers die hem simpelweg niet vertrouwen of hem afwijzen vanwege zijn verleden en zijn overstap. Sommige reacties noemen hem een verrader of vinden dat hij ‘zijn land’ of ‘zijn roots’ heeft verlaten. Dat laat zien dat zijn bekering voor een deel van het publiek niet wordt gezien als een geloofskeuze, maar als een vorm van afvalligheid of opportunisme.