De hoofdredactie van het Algemeen Dagblad beschuldigt de overheid van censuur vanwege de boetes die nieuwsmedia hebben gekregen voor journalistieke artikelen over Ozempic en andere medicijnen die worden gebruikt om af te vallen. Hoofdredacteur Paul van den Bosch noemt de gang van zaken ‘onacceptabel’.
Van den Bosch waarschuwt in een hoofdredactioneel commentaar dat niet alleen de persvrijheid, maar ook de voorlichting over belangrijke maatschappelijke en medische ontwikkelingen onder druk komt te staan.
De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) heeft meerdere media beboet omdat artikelen over onder meer Ozempic volgens de inspectie kunnen worden aangemerkt als verboden publieksreclame voor receptgeneesmiddelen. De betrokken uitgevers en journalistieke organisaties bestrijden dat en vrezen dat redacties uit angst voor nieuwe boetes bepaalde onderwerpen niet meer durven te behandelen.
AD spreekt van censuur door de overheid
In een vrijdag gepubliceerd hoofdredactioneel commentaar kiest het AD opvallend scherpe woorden. De krant benadrukt eerst dat journalistieke aandacht voor gezondheid volgens de redactie juist bedoeld is om lezers goed te informeren.
“De volksgezondheid in gevaar brengen is het laatste wat journalisten nastreven, ook bij het AD. Kijk en lees de websites, magazines, kranten en apps er maar op na. Vrijwel alle redacties proberen hun lezers goed te informeren over hoe zij gezond(er), gelukkiger en daardoor misschien langer kunnen leven. Of wat je juist niet moet doen.”
Volgens de hoofdredactie brengt het grote bereik van de krant daarbij ook een grote verantwoordelijkheid met zich mee. “Omdat alleen al het AD door miljoenen Nederlanders wordt gelezen en vertrouwd. Onze informatie mag iedereen kritisch beoordelen, niet in de laatste plaats de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ).”
Diezelfde inspectie heeft echter verschillende kranten aangepakt vanwege hun berichtgeving over afslankmedicatie. Daar ligt volgens het AD een principieel probleem. “Er is sprake van verboden publieksreclame, oordeelde de IGJ, die daarin wordt gesteund door de rechter. De Raad van State, de hoogste bestuursrechter, moet zich hier nu over uitspreken, want los van de forse boetes gaat het ons vooral om de principiële kant van dit dossier.”
De krant spreekt expliciet van censuur. “Net als onze collega’s bij andere titels vinden wij dat hier sprake is van censuur door de overheid. Dat zijn grote woorden die we niet vaak gebruiken, maar zo serieus zijn onze zorgen.”
Boetes voor artikelen over Ozempic, Wegovy en Mounjaro
De discussie draait om artikelen over geneesmiddelen als Ozempic, Wegovy en Mounjaro. Volgens de Geneesmiddelenwet mag voor receptplichtige geneesmiddelen geen publieksreclame worden gemaakt.
De IGJ vindt dat journalistieke berichtgeving in sommige gevallen die grens kan overschrijden. Daarbij speelt onder meer mee of mogelijke nadelen van een medicijn voldoende worden besproken. Ook vindt de inspectie dat Ozempic niet als afslankmiddel mag worden gepresenteerd, omdat het middel in Nederland officieel is geregistreerd als medicijn tegen diabetes.
DPG Media heeft voor meerdere artikelen boetes gekregen die gezamenlijk oplopen tot 51.000 euro. Tegen de boetes voor het AD en de Volkskrant loopt een beroepsprocedure. Uiteindelijk moet de Raad van State zich over de zaak buigen.
Het AD wijst er in zijn commentaar op dat het gebruik van Ozempic om gewicht te verliezen ondertussen wel degelijk een maatschappelijk verschijnsel is.
“Het middel staat geregistreerd als medicijn tegen diabetes, het is officieel geen afslankmiddel. Wel een middel waardoor je zou kunnen afvallen, wat veel mensen hebben ervaren. Onze columnist Angela de Jong heeft over die ervaring ook geschreven. Het lukte haar wat op andere manieren niet lukte: slank worden en blijven. Maar dat opschrijven mag blijkbaar niet volgens de inspectie.”
AD: “Bijl gezet in een grondrecht”
Volgens de hoofdredactie gaat het daardoor niet meer uitsluitend over geneesmiddelenwetgeving. Het AD stelt dat fundamentele journalistieke vrijheden in het geding zijn. “De inspectie – en dus de rijksoverheid – heeft de bijl gezet in een grondrecht: de vrijheid van meningsuiting en daaraan gekoppeld de vrijheid van drukpers. In een democratie zijn deze bijna ultiem.”
De hoofdredactie trekt daarbij ook een vergelijking met de journalistieke rol tijdens de coronapandemie. “In de huidige evaluatie rond Covid-19 kun je bijvoorbeeld best de conclusie trekken dat media (ook wij) zich te kritiekloos hebben geschaard achter wetenschappers en medici. Alsof zij altijd de ultieme waarheid verkondigen.”
Volgens de krant moeten redacties dus ook kritisch over medische onderwerpen kunnen schrijven, zonder dat zij achteraf het risico lopen dat journalistieke berichtgeving als reclame wordt aangemerkt.
‘Ongekende ingreep in persvrijheid’
De hoofdredactie noemt de maatregelen vervolgens een ongekende aantasting van de persvrijheid.
“Als redactie en hoofdredactie van het AD zijn we dus bezorgd. Over deze ongekende ingreep in de persvrijheid door de overheid, die die vrijheid juist moet beschermen. Over een onderwerp en dossier waarover journalisten in heel de wereld schrijven en zullen blijven schrijven.”
De krant kondigt aan de strijd tegen de boetes samen met andere media voort te zetten. “Met onze collega’s van andere titels beklimmen we de barricaden en vertrouwen wij op de beoordeling door de Raad van State en het oordeel van de minister.”
Ook het Genootschap van Hoofdredacteuren heeft zich inmiddels in de discussie gemengd. Het genootschap heeft zorgminister Sophie Hermans gevraagd om op korte termijn in gesprek te gaan over de aanpak van de IGJ en de gevolgen daarvan voor de persvrijheid.
Hermans wilde inhoudelijk geen oordeel geven over de zaak. Zij wees erop dat Nederland een onafhankelijke inspectie heeft die bevoegd is om op te treden. In algemene zin noemde zij zowel de volksgezondheid als de persvrijheid van groot belang en stelde zij dat die twee met elkaar in balans moeten zijn.