Het gesprek dat advocaat Bart Swier maandagavond voerde aan tafel bij Pauw & De Wit over de verkrachtingszaak rond Ali B heeft tot felle reacties geleid onder kijkers. In de uitzending ging Swier in op het ontbreken van zogenoemd steunbewijs in de zaak rond Ellen ten Damme, waarna presentator Jeroen Pauw hem kritisch bevroeg. Vooral de manier waarop emoties van slachtoffers worden meegewogen in het bewijs, zorgde voor discussie.
Hoger beroep Ali B draait om bewijs en interpretatie
De zaak maakt deel uit van het hoger beroep tegen Ali B, die wordt verdacht van verkrachting en aanranding van meerdere vrouwen, onder wie Ellen ten Damme. De rapper ontkent de beschuldigingen en stelt dat er altijd sprake was van wederzijdse instemming. Het Openbaar Ministerie eist een gevangenisstraf van 2,5 jaar.
In de zaak rond Ten Damme speelt steunbewijs een cruciale rol. Dat is aanvullend bewijs dat de verklaring van een aangeefster ondersteunt, bijvoorbeeld via getuigenverklaringen.
‘Het gaat mij niet om betrouwbaarheid, maar om steunbewijs’
Tijdens de uitzending legt Swier uit dat zijn focus ligt op dat steunbewijs, niet op de persoon van Ten Damme zelf.
“Het gaat mij niet zozeer om de betrouwbaarheid van Ellen ten Damme als wel om het steunbewijs. Kan ik inderdaad aangeven dat er geen steunbewijs is?”
Volgens de advocaat is vooral van belang of er getuigen zijn die kort na het incident emoties hebben waargenomen. “Voor het steunbewijs is cruciaal of er een getuige is die emoties heeft gezien bij Ellen ten Damme.”
Hij benadrukt dat de rechtspraak daar strikte eisen aan stelt. “Dan moet het volgens de Hoge Raad om hevige emoties gaan. En dan moet er een direct causaal verband zichtbaar zijn tussen delict en emoties.”
Als dat verband ontbreekt, verliest de getuigenverklaring volgens hem waarde. “Als je dat causale verband weghaalt, dan is die getuige niet meer bruikbaar. Als die getuige geen hevige emoties ziet, dan is het ook geen geldige emotiegetuige meer.”
Swier erkent dat deze benadering verstrekkende gevolgen kan hebben. “Wat je dan doet — en dat is een soort doos van Pandora die is opengegaan — is dat je het gedrag van aangeefsters moet beoordelen direct na het incident.”
Pauw: ‘Je begeeft je op glad ijs’
Jeroen Pauw reageert kritisch en noemt deze redenering problematisch. “U noemt het een doos van Pandora. Je kan het ook gewoon glad ijs noemen toch?”
Hij gebruikt een persoonlijk voorbeeld om zijn punt te maken. “Ik presenteer zelf televisieprogramma’s. Ik heb zelfs de dag dat mijn moeder overleed ’s avonds nog een talkshow gedaan. Ik denk dat niemand aan mij gezien heeft: hé, zijn moeder is overleden.”
Volgens Pauw zegt zichtbaar gedrag niet alles over wat iemand heeft meegemaakt. “Je zit natuurlijk soms in een spel dat gewoon professionaliteit heet en dat je gewoon iets moet doen.”
Hij trekt dat door naar de zaak van Ten Damme. “Het kan zijn dat Ellen gewoon de meest afschuwelijke dingen heeft meegemaakt, maar een productiemedewerker is niet degene die kan inschatten: er is iets gebeurd met jou, maar je doet net alsof het niet zo is.”
‘Daar gaat het niet om’
Swier blijft bij zijn juridische lijn en wijst erop dat het uiteindelijk draait om wat wettelijk telt als bewijs. “Ik snap je punt, maar dat is niet waar het om gaat.”
Volgens hem is de kernvraag simpel: “Waar het om gaat is: zijn er bij een slachtoffer hevige emoties zichtbaar?”
Pauw reageert direct: “Ja, die waren er.”
Maar Swier houdt vast aan de juridische definitie. “En alleen als er hevige emoties zichtbaar zijn, door een getuige die dat heeft waargenomen, alleen dan is het steunbewijs.”
Botsende interpretaties in de rechtszaal
De discussie raakt aan een breder probleem in de zaak. Waar de verdediging wijst op ogenschijnlijk ‘normaal gedrag’ van Ten Damme na het incident, stellen andere betrokkenen juist dat zij veranderde en afwezig overkwam. Volgens haar advocaat past dat binnen bekende reacties op trauma.
Het gerechtshof moet uiteindelijk beoordelen hoe zwaar dergelijke observaties wegen. De uitspraak in het hoger beroep wordt op 7 mei verwacht.
Kijkers reageren massaal: ‘Dit is precies waar het misgaat’
Onder de Instagram-post van Pauw & De Wit stromen de reacties binnen. De meeste kijkers zijn boos op Swier en spreken hun steun uit aan Pauw.
Veel kijkers spreken hun afschuw uit over de advocaat van Ali B. “Ziek dit”, schrijft iemand kort. Een ander noemt het gesprek “bizar” en plaatst verdrietige emoji’s.
Een terugkerend punt is de rol van emoties bij slachtoffers. “Er is geen ‘juiste’ reactie op grensoverschrijdend gedrag. Emotie als maatstaf nemen is een achterhaalde kijk op trauma”, schrijft een kijker. Een ander vult aan: “Zichtbare emoties zijn er na trauma vaker niet dan wel. Dat heet overlevingsinstinct.”
Ook wordt gewezen op een dubbele standaard. “Mannen: ‘vrouwen zijn te emotioneel.’ Ook mannen: ‘we willen hevige emoties zien.’” En: “Dus normaliter worden vrouwen als ‘te emotioneel’ weggezet en nu waren ze niet emotioneel genoeg?”
Sommige reacties gaan verder en bekritiseren het juridische systeem. “Hopelijk worden slachtoffers ook zonder steunbewijs geloofd in ons rechtssysteem. Zo niet, dan wordt het heel lastig om veroordelingen te krijgen.” Een ander schrijft: “Als we daar alles van laten afhangen, klopt het van geen kant.”
Er is ook waardering voor de rol van Pauw in het gesprek. “Respect voor Jeroen Pauw”, klinkt het meerdere keren. Een kijker schrijft: “Hij haalt kalm deze advocaat zijn verhaal compleet onderuit.” Een ander: “Knap hoe hij dit aankaart en rustig blijft.”