Aan tafel bij Eva Jinek gaat het woensdagavond over Forum voor Democratie. Twee weken voor de gemeenteraadsverkiezingen wordt de aanval op de partij geopend: Jinek en haar gasten staan uitgebreid stil bij de berichtgeving over dubieuze politici op verschillende FVD-kandidatenlijsten.
Dubieuze kandidaten bij FVD
“Over precies twee weken zijn de gemeenteraadsverkiezingen, maar al langere tijd zijn er zorgen over sommige leden van Forum voor Democratie. Uit onderzoek van De Groene Amsterdammer, Volkskrant en NRC blijkt dat meerdere kandidaten die hoog in de lijst staan bij Forum, actief waren bij extreemrechtse partijen of zelf racistische of antisemitische berichten hebben verstuurd”, opent Eva het item.
Daan Meershoek (nummer 2 op de lijst in Nijmegen), Tim van Setten (nummer 6 in Rotterdam) en Vos Leijnse (nummer 10 in Rotterdam) namen deel aan activiteiten van de Geuzenbond, een identitaire jongerenorganisatie die door inlichtingendiensten wordt gevolgd. Reginald Eeckhout, nummer 7 op de FvD-lijst in Amsterdam, was actief binnen Voorpost, een organisatie die door de AIVD als extreemrechts wordt bestempeld.
Eeckhout bezocht bijeenkomsten en demonstraties van Voorpost en was aanwezig bij lezingen van de Oostenrijkse neofascist Martin Sellner. Van Eeckhout is bovendien bekend dat hij mede-oprichter was van Erkenbrand, een extreemrechtse organisatie die volgens de AIVD streeft naar een autoritair politiek bestel met uitsluitend grondrechten voor witte burgers.
Daarnaast kwamen opnieuw namen naar voren uit de zogeheten JFvD-appgroepen, waarin in 2020 racistische en antisemitische berichten circuleerden. Onder de nu verkiesbare kandidaten bevinden zich personen die in die appgroepen onder meer terroristen prezen, antisemitische afbeeldingen deelden of extreemrechtse liederen zongen.
Natascha van Weezel bezorgd om FVD
Jinek sprak erover met Natascha van Weezel, die vorige maand in Het Parool een kritische column schreef over FVD. Zij wordt nu gevraagd naar de goede resultaten voor FVD in recente zetelpeilingen. “Dat kan van alles betekenen, maar in elk geval dat het geheugen van veel stemmers niet heel erg goed is.”
“Als je kijkt naar de zeer recente geschiedenis rondom die partij, is het al vanaf de oprichting – of in elk geval vanaf het moment dat het van een denktank een politieke partij werd – omgeven door extremistisch gedachtegoed en antisemitisme. Dus of mensen vinden dat niet erg, maar ik denk eerlijk gezegd dat het meer is dat er een nieuwe wind waait”, doelt Van Weezel op het aantreden van Lidewij de Vos. “Forum was altijd heel erg aan Thierry Baudet gelinkt, dat was zijn kind, zijn partij. En nu denken heel veel mensen: nou, een frisse, jonge, nieuwe vrouw, het zal wel anders zijn. Dat denk ik.”
Wat is de grootste zorg van Van Weezel? “Dat extremistisch gedachtegoed genormaliseerd wordt. Op het moment dat je weet dat er gemeenteraadsleden zijn die echt met zeer extremistische en onfrisse partijen in zee gaan. Dan denk ik aan de appjes uit 2020. Toen heeft Ton F. van Dijk van HP/De Tijd een heel goed onderzoek gedaan naar ontzettend racistische en antisemitische berichten in jongerenappgroepen. Op het moment dat daar niet echt afstand van wordt genomen…”
“In 2021 zijn er wel mensen uit Forum gestapt, maar dat je diezelfde stappen gewoon voortzet en dat het zoiets wordt van: het zal wel. En dat mensen nu denken: ach, dat is lang geleden, het zijn maar jongeren, het zijn maar mensen. Hoe duidelijk wil je het hebben dat er echt heel veel antisemitisme en racisme en ander extremistisch gedachtegoed in die partij zit?”, vraagt de columnist zich af. “Dan kun je wel blijven roepen: doe er wat aan, kijk ernaar, neem het serieus. Maar ja, als mensen niet luisteren…”
Ex-D66’er spreekt zorgen uit
Ook Alexander Hammelburg, oud-Kamerlid van D66 en tegenwoordig bestuurslid van het Nationaal Comité 4 en 5 mei, is te gast. Hij is net als Van Weezel joods. “Ik ben altijd waakzaam, en dat komt natuurlijk ook door het verleden van mijn familie. Ik kijk altijd naar wat er in de politiek gebeurt, of dat nu op extreemrechts is, op extreemlinks, of bij extremistisch-religieuze bewegingen. Dan ben ik altijd waakzaam om te kijken: waar zien we haat en uitsluiting vandaan komen? Waar zien we racisme opduiken? En wanneer moeten we waakzaam zijn?”
“En elke keer als ik iets zie gebeuren, dan vind ik dat we ons daarover moeten uitspreken. Als er partijen zijn die mensen op de lijst zetten die bijvoorbeeld bij neonazistische partijen hebben gezeten, dan is het tijd dat ze daar ook antwoord op geven waarom dat zo is. Het kan best zijn dat iemand zich gekandideerd heeft en in het verleden iets anders heeft gevonden of gedaan. Maar dan kun je ook zeggen: dan neem ik afstand van die opvattingen en vraag ik om vergeving voordat ik een beroep doe op het vertrouwen van mensen om politieke vertegenwoordiging te doen”, vindt Hammelburg.
Hammelburg krijgt de vraag wat het persoonlijk met hem doet dat zulke omstreden kandidaten deelnemen aan de gemeenteraadsverkiezingen. “Ik kijk altijd met waakzaamheid naar alle politieke partijen en alle bewegingen die zich in ons land bevinden. En ik zie vaak debatten waarvan ik denk: oeh, dat is bordering racisme. En ik zie ook heel vaak dat er tegen antisemitisme aan wordt geschuurd. Ik heb hier vaker bij jou in de uitzending gezeten en het ook al weleens gehad over antisemitische uitlatingen, of de suggestie van antisemitisme bij bepaalde partijen. Binnenkort komen er verkiezingen aan en ik hoop dat mensen dan ook echt heel duidelijk zeggen: daar gaan we niet in mee. En dat wij ervoor zorgen dat we voor verbinding kiezen en niet voor extremistisch gedachtegoed.”
“Ik zou echt geen stemadvies willen geven, ook niet vanuit mijn rol. Maar we kunnen allemaal in het stemhokje beslissen hoe we willen omgaan met de lessen van het verleden uit de Tweede Wereldoorlog. Mensen kunnen zelf onderzoek doen en zelf kijken wat ze daarmee willen. Maar laten we met z’n allen ook waakzaam zijn”, roept hij op. Hammelburg zegt ook persoonlijk te merken dat antisemitisme in Nederland toeneemt. “Ja, continu. In mijn dagelijkse omgeving zie ik nu dat het van alle kanten komt. Ook in mijn eigen sociale omgeving. Soms zijn het simpele grapjes die ineens toenemen. ‘Jullie zitten in de wereldmacht, hebben de media in handen, bepalen alles.’”
“Wie dat zegt? Mensen die ik niet ken. Ik hoor grapjes op straat. Ik hoor het in de kroeg. Maar ik hoor het ook steeds vaker echt in mijn directe omgeving, onder kennissen. En dan maak ik daar altijd een punt van. Maar het zijn niet alleen de grapjes. Het zijn ook de bedreigingen die ik had destijds als Kamerlid. Dat ging echt om anti-Joodse, antisemitische bedreigingen die heel duidelijk waren”, vervolgt hij. “Ik ben ook weleens op straat uitgescholden, licht achterna gezeten. Ik weet nog dat ik in een nieuw huis een mezoeza – zo’n gebedsrolletje dat wij Joden op de deur hangen – had opgehangen. De volgende dag deed ik de deur open en zat er spuug en slijm op. Dat zijn allemaal dingen die je in het dagelijkse leven meemaakt.”
Ook Van Weezel zegt regelmatig geconfronteerd te worden met antisemitisme. “Ja, zeker. En ik denk dat het goed is om te zeggen: rechts-extremistisch gedachtegoed doet dat zeker. En wat we weten van Forum voor Democratie is dat daar ook echt wel antisemitisch gedachtegoed is. Dat gaat heel vaak via Twitter. Ik weet nu al dat we straks waarschijnlijk weer de lul zijn. Zo gaat dat gewoon. Maar het is inderdaad veel breder. Het wordt heel vaak nu ook aan Israël opgehangen. Dat mensen zeggen: jullie zijn de nieuwe nazi’s, of kijk wat jullie nu doen. Dat komt helemaal niet alleen van die kant, maar van alle kanten. En ik ben ook heel erg bedreigd geweest. Ik mocht niet optreden, ik mocht geen lezingen geven als er geen beveiliging bij was.”
Ook wordt ze geregeld uitgescholden. “Ik heb het geloof ik hier al een keer verteld, maar mijn zoontje van inmiddels drie is ook bedreigd geweest. En dat echt alleen omdat je Joods bent. Het lastige is dat sommige mensen ook zeggen – en daar grossiert Forum ook wel echt in, moet ik zeggen, tenminste mensen die bij Forum zitten –: nee, maar zo bedoelden we het helemaal niet. Ach, het was maar een grapje over die machtige Joden.”
‘De Vos handelt als Baudet’
Lidewij de Vos sprak zelf van karaktermoord op de FVD-kandidaten. Ze zei sommige uitingen van FVD’ers wel ‘smakeloos’ te vinden, maar vindt de media-aandacht overdreven. In een interview met SBS6 ergerde ze zich zodanig aan de vragen, dat ze wegliep. “We hebben het hier over de NVU. Dat is een neonazistische partij in Nederland”, zegt Hammelburg daarover. “Die bestaat hier. En we hebben een groot goed: politieke vrijheid, ook van verenigingen. Dat geldt dus ook voor de NVU. Zolang ze zich aan de wet houden, mogen ze in Nederland opereren.”
“Maar het is ook een partij die heel duidelijk staat voor neonazistisch gedachtegoed en witte heerschappij, gebaseerd op rassentheorie. Ze hebben gepleit voor het uitzetten van alle Antillianen, Surinamers en alle gastarbeiders uit Nederland. Het is dus niet zomaar een partij, het is een neonazistische partij. Op het moment dat jij op een kandidatenlijst van een andere partij gaat staan – en dat mag – kun je het verleden van je afschudden. Ik zou zelfs zeggen: iedereen die zich op een extremistische pool bevindt, links, rechts of waar dan ook, en terug wil komen naar het redelijke midden: doe het. Vraag om vergiffenis. We kunnen die vergiffenis ook schenken. Maar dan moet je het wel doen.”
Van Weezel ziet dat De Vos handelt zoals Baudet in het verleden deed. “Het is een tactiek die je vaker ziet, ook al bij Baudet: gewoon weglopen, niet reageren. Ik denk dat het heel belangrijk is om goed na te denken op wie je stemt. Je hebt een kans. Ik denk ook dat veel jongeren op Forum stemmen. Daar zit ook echt een rol voor educatie. Forum voor Democratie noemt zich zeer democratisch. Maar als er zoveel extremistisch gedachtegoed in zit, is dat nog democratisch? Dat zou ik willen uitbreiden tot een gesprek binnen de politiek, binnen gemeenteraden, binnen de Kamer, maar ook binnen de hele maatschappij. Waarin we zeggen: wat accepteren we nog en wat niet?”