Op dag dertien van de oorlog in het Midden-Oosten debatteerde de Tweede Kamer donderdag eindelijk over de Amerikaanse en Israëlische aanval op Iran. Het debat moest gaan over de gevolgen van de oorlog, maar verzandde al snel in een discussie over woorden als ‘begrip’ en ‘steun’. In het programma Eva leidde dat ’s avonds tot een gesprek over de betekenis – en het nut – van het Nederlandse debat.
Presentator Eva Jinek introduceerde het onderwerp met een korte samenvatting van wat er in Den Haag gebeurde: “De bedoeling was dat het debat zou gaan over de gevolgen van deze oorlog, maar al snel ontaardde het in een discussie over definities. Met in de hoofdrol de woorden begrip en steun.”
Politiek woordenspel in de Tweede Kamer
Politiek commentator Joost Vullings zag vooral een semantisch spel ontstaan tussen partijen.
“Als je het heel simpel samenvat,” zei hij, “op links zeggen ze: het is een illegale oorlog en dat moeten we veroordelen en dat moet ook snel stoppen. Op rechts – PVV en Groep Markuszower – zeggen ze: iedere bom op Iran is goed, want dat verzwakt het regime. En in het midden zitten meerdere regeringspartijen die heel erg met woorden aan het spelen zijn.”
Volgens Vullings erkennen veel partijen impliciet dat het internationale recht mogelijk wordt geschonden, maar willen ze tegelijkertijd niet hard uithalen naar de Verenigde Staten en Israël. “Dan krijg je dus dat spel met woorden.”
Als voorbeeld noemde hij de positie van D66. “Die introduceren: we hebben er begrip voor dat Israël en de Verenigde Staten iets willen doen in Iran, want het is een heel slecht regime. Maar we hebben er geen begrip voor dat ze een aanval zijn gestart zonder plan. Ik heb dat gedefinieerd als: ze hebben begrip voor het begrip van het kabinet.”
‘Nederland doet er gewoon niet toe’
Columnist Jort Kelder toonde zich in de uitzending opvallend cynisch over het Nederlandse debat.
“Ik heb eerlijk gezegd het debat uitgezet,” zei hij. “Nederland doet er gewoon niet toe, het spijt me. Het is irrelevant. Europa is ook irrelevant in deze. Wij zijn geen partij in het conflict.”
Volgens Kelder lijkt de aanval mogelijk in strijd met het internationaal recht, maar hoort hij te weinig over Iraniërs die juist blij zijn met de verzwakking van het regime. Tegelijkertijd hekelt hij de beperkte rol die Nederland militair speelt.
“Wij zullen nooit zelf vuile handen maken. En dan sturen we een fregat zonder kanon richting Cyprus. Jezus, waar gaat het over? We kijken naar de B-plaat van het nummer. Het is onbelangrijk.”
Eus: ‘Een soort gezelschapsspel’
Schrijver en columnist Özcan Akyol, beter bekend als Eus, keek vooral met verbazing naar de manier waarop Kamerleden het debat voerden.
“Het was ook een gezelschapsspel,” zei hij. “Een beetje alsof je aan het ganzenborden bent: wie gaat als eerste een fout maken? Ze waren heel bedachtzaam aan het spreken.”
Volgens Akyol ging het debat daardoor langs de kern van de kwestie heen. “Ik dacht wel: jongens, waar gaat het om? Wie zijn wij eigenlijk? Alsof het uitmaakt of ons kanon het wel of niet doet. Daarmee gaan wij niet het einde van een eventuele derde wereldoorlog bepalen.”
Het geheel deed hem vooral denken aan een debatclub. “Wij zouden dit ook kunnen doen. Het is een soort debatclub.”
Felle kritiek op Eus op sociale media
De bijdrage van Özcan Akyol, beter bekend als Eus, leidde tijdens en na de uitzending ook tot veel reacties op sociale media. Op X (voorheen Twitter) overheerst vooral kritiek op zijn rol als duider van een geopolitiek conflict. Veel kijkers vragen zich af waarom juist hij regelmatig aanschuift om internationale politiek te bespreken.
Sommige reacties richten zich direct op zijn positie aan tafel. Zo schrijft een kijker: “Waarom zitten bij Eva Eus en Kelder over Iran? Babbel, de babbel. Hou eens op met vaste gasten over alles.” Een andere kijker vraagt zich simpelweg af: “Waarom Eus bij Eva?”
Ook de manier waarop Akyol zijn mening formuleert wordt bekritiseerd. Een tweet verwijst naar een uitspraak uit de uitzending waarin hij sprak over “wat wij allemaal voelen”. Die formulering valt bij sommige kijkers verkeerd. “Wij? Allemaal? Niet te geloven dit,” reageert iemand.
Andere reacties zijn scherper van toon en stellen dat Akyol niet de juiste persoon is om geopolitieke ontwikkelingen te duiden. Zo schrijft een kijker: “We verdienen meer dan Eus als duider van geopolitieke spanningen. Dit gaat ook boven zijn pet.” Een ander zegt: “Het is minachting van de kijker om steeds Eus als politiek duider voorgeschoteld te krijgen.”
Er is ook kritiek op zijn optreden aan tafel. Zo merkt een kijker op: “Waarom schreeuwt die Akyol zo? Hij vindt zichzelf heel belangrijk.” Een ander schrijft dat Akyol “steeds harder schreeuwt om gehoord te worden, maar van niemand gehoor krijgt”.
Een enkeling plaatst zijn optreden daarnaast in contrast met andere gasten. “Jort is zoals altijd weer absoluut en duidelijk,” schrijft een kijker, verwijzend naar tafelgenoot Jort Kelder.