Het kabinet heeft besloten om fase 1 van het Landelijk Crisisplan Olie (LCP-O) te activeren, zo meldt De Telegraaf. Aanleiding zijn de oplopende spanningen in het Midden-Oosten, met name rond de Straat van Hormuz, waar opnieuw schepen onder vuur zouden zijn genomen.
De alerteringsfase – zoals fase 1 officieel heet – is bedoeld om voorbereid te zijn op mogelijke verstoringen in de olie- en brandstofvoorziening. Van acute tekorten is op dit moment nog geen sprake. Ook worden er voorlopig geen beperkende maatregelen opgelegd aan burgers of bedrijven.
Voorbereiding zonder ingrijpen
In deze eerste fase ligt de nadruk op monitoring en coördinatie. Zo wordt nauwlettend gekeken naar de beschikbare voorraden olie en diesel, de aanvoer van brandstoffen en internationale ontwikkelingen. Daarnaast worden gesprekken geïntensiveerd met sectoren die sterk afhankelijk zijn van brandstof, zoals transportbedrijven, raffinaderijen en de landbouw.
Ook wordt in Den Haag een crisisstructuur ingericht en het Nationaal Crisiscentrum betrokken bij de situatie. Het is voor het eerst dat deze fase van het crisisplan daadwerkelijk in werking treedt.
Het crisisplan zelf werd in 2023 opgesteld na de Russische inval in Oekraïne, die grote onzekerheid veroorzaakte op de energiemarkt. Net als toen zorgt de huidige situatie rond Iran opnieuw voor spanningen op de olie- en gasmarkt.
Strategische rol Nederland op oliemarkt
Nederland speelt een belangrijke rol in de Europese olievoorziening, onder meer dankzij de grote havens en raffinaderijen in Rotterdam. Het land importeert ruwe olie, verwerkt die en exporteert vervolgens brandstoffen zoals diesel en kerosine naar andere Europese landen.
Volgens ambtenaren zijn er op dit moment geen fysieke tekorten. Wel wordt rekening gehouden met mogelijke risico’s als de situatie verder escaleert en de toevoer van olie via de Straat van Hormuz langdurig verstoord raakt.
Mogelijke vervolgstappen bij verslechtering
Als de situatie verslechtert, kan het kabinet opschalen naar volgende fases van het crisisplan. In fase 2 worden burgers en bedrijven openlijk opgeroepen om zuiniger om te gaan met brandstof, al blijft dat nog vrijwillig.
In fase 3 kunnen verplichte maatregelen volgen, zoals snelheidsbeperkingen of productiebeperkingen voor bedrijven. In het uiterste geval, fase 4, kan sprake zijn van een echte oliecrisis waarbij rantsoenering wordt ingevoerd. Volgens het kabinet is dat scenario voorlopig niet aan de orde.
Steunpakket moet gevolgen verzachten
Naast het activeren van het crisisplan komt het kabinet maandag met een steunpakket om de financiële gevolgen van de stijgende energie- en brandstofprijzen te beperken. Dit zogeheten ‘Iran-pakket’ richt zich op zowel huishoudens als ondernemers.
Onderdeel van het pakket is onder meer een verhoging van de onbelaste kilometervergoeding, een lagere motorrijtuigenbelasting voor bestelbusjes en extra middelen voor een energienoodfonds. Ook wordt gekeken naar aanvullende steun en leningen voor mkb’ers.
De kosten van het pakket blijven naar verwachting rond de 1 miljard euro. Daarmee is het aanzienlijk kleiner dan eerdere steunmaatregelen, zoals tijdens de coronacrisis.
Oorlog en blokkades drijven prijzen op
De spanningen zijn verder opgelopen sinds de Verenigde Staten en Israël eind februari een oorlog begonnen tegen Iran. Door de onrust kunnen olietankers de Straat van Hormuz moeilijk passeren, wat wereldwijd gevolgen heeft voor de oliehandel.
In Europa leidt dat vooralsnog vooral tot prijsstijgingen, en nog niet tot daadwerkelijke tekorten. Wel groeit het risico dat de brandstofvoorziening onder druk komt te staan als het conflict aanhoudt.